Khi Ayn Rand gửi bản thảo cuốn sách Atlas Shrugged xuất bản năm 1957 cho nhà xuất bản, độ dài của tác phẩm vượt xa mục tiêu 600 ngàn từ vốn đã rất đồ sộ như thỏa thuận ban đầu. Bennett Cerf, biên tập viên của bà tại Random House, nghĩ rằng ông có một giải pháp đơn giản: Cắt bớt bài phát biểu cao trào dông dài của John Galt, nhân vật người hùng kiên quyết chống thuế và ích kỷ một cách không hối hận của cuốn tiểu thuyết. Rand đã vô cùng bàng hoàng. “Ông có dám cắt bớt Kinh Thánh không?” bà đáp trả. Cerf đành phải nhượng bộ. Sau này ông viết rằng, tranh luận với Rand “chẳng khác nào húc đầu vào tường đá.”
Đó dường như cũng là số phận của những cuốn tiểu thuyết lấy kinh tế học làm chủ đề trung tâm: Chúng có xu hướng phản ánh một sự cứng nhắc nhất định trong niềm tin. The Jungle, cuốn tiểu thuyết có tính kịch tính hóa xuất bản năm 1906 của Upton Sinclair nói về sự thoái hóa tại các khu chuồng trại gia súc ở Chicago, khép lại bằng một lời kêu gọi hành động thay mặt cho chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, bức tranh mô tả điều kiện chế biến thực phẩm ghê rợn trong sách lại tạo được sự đồng cảm mạnh mẽ hơn đối với người đọc. (Sinclair từng than thở về thất bại của mình trong việc dụ dỗ độc giả về mặt tư tưởng: “Tôi nhắm vào trái tim của công chúng, nhưng tình cờ lại bắn trúng dạ dày của họ,” ông nói đùa.) Gần đây hơn, cuốn tiểu thuyết The Mandibles: A Family 2029-2047
xuất bản năm 2016 của nhà văn Lionel Shriver đã tưởng tượng về sự sụp đổ nhanh chóng của nước Mỹ sau khi từ chối cùng phần còn lại của thế giới áp dụng đồng bancor, khái niệm tiền tệ của John Maynard Keynes. Sau đó là một hồi giằng co tư tưởng đầy gượng ép, khép lại bằng một màn thuyết giáo kiểu Ayn Rand.
Với tư cách là chủ đề cho văn học hư cấu, kinh tế học có thể không phức tạp như tình yêu hay gia đình, nhưng nó phong phú hơn những gì các cuốn tiểu thuyết đó thể hiện. Thách thức nằm ở chỗ, mặc dù kinh tế học liên quan đến hành vi của con người, nhưng bản thân nó lại không hoàn toàn đại diện cho con người. Hãy nhớ lại câu chuyện đùa về một nhà kinh tế học trên đảo hoang, khi đối mặt với một hộp đồ ăn nhưng không có cách nào mở được, đã tuyên bố: “Giả định là có một cái mở đồ hộp.” Hầu hết các nhà tiểu thuyết đều không đi sâu vào chủ đề này, ngoại trừ việc xem xét tổng thể về sự giàu có hoặc sự nghèo khổ.
Trận chiến này không phải lúc nào cũng gay gắt như vậy. Trong cuốn tiểu sử thông minh và sống động The Invisible Hand of Maria Edgeworth: How a Nineteenth-Century Novelist Taught the World Economics (nhà xuất bản Knopf, ra mắt ngày 6 tháng 10), nhà báo Jeanna Smialek đã hé lộ một nữ tiểu thuyết gia có năng khiếu biến tác động thực tế của chính sách kinh tế thành những câu chuyện được kể bằng cả sự hóm hỉnh lẫn tính nghiêm cẩn. Maria, phát âm vần với “pariah (người bị ruồng bỏ),” được trang bị phù hợp cho công việc này, phần lớn nhờ vào cha bà, một chủ đất giàu có người Ireland, người đã khuyến khích bà đọc công trình The Wealth of Nations xuất bản năm 1776 của Adam Smith khi bà còn ở độ tuổi thiếu niên. Môi trường sống của bà cũng giúp ích khá nhiều: Sinh ra ở Anh và sau đó chuyển đến điề trang của cha mình ở Ireland, bà đã có vị trí quan sát hàng đầu về sự chuyển mình của quốc gia này thành một nền kinh tế tư bản chủ nghĩa.
