Vào lúc 9 giờ 45 phút tối một ngày thứ Hai trong tháng 7, tôi thấy mình đang ngồi đối diện một cậu bé 12 tuổi qua chiếc bàn nhựa gấp trong khán phòng của một nhà hội Tam Điểm ở San Marino, California. Chúng tôi đã ở đó suốt 3 giờ, chỉ để chơi một ván cờ.
Điều khiến tôi chán nản là sự tập trung của đối thủ nhỏ tuổi dường như không hề suy giảm. Trên thực tế, khi đồng hồ của cậu bé đếm ngược xuống dưới 1 phút, trong khi ban đầu mỗi bên có 90 phút, cậu dường như càng tập trung hơn. Dù có nhiều thời gian hơn trên đồng hồ và hơn đối thủ 25 năm tuổi đời, tôi vẫn chật vật để chuyển hóa thế cờ đang có lợi thành chiến thắng. Dưới áp lực, tôi mắc sai lầm và cậu bé lập tức tận dụng. Khi đó, chính cậu là người có thế thắng, dù cuối cùng tôi vẫn cứu được một ván hòa.
Khi loạng choạng bước đến xe, kiệt sức sau màn tập trung dữ dội và đơn nhất vào ván cờ, lần đầu tiên kể từ khi bước vào tòa nhà đó, tôi nghĩ đến một điều khác ngoài cờ vua: cuộc khủng hoảng khả năng chú ý. Đây là niềm tin phổ biến rằng chúng ta đang dần mất khả năng suy nghĩ, tập trung và xử lý thông tin vì quá phụ thuộc vào công nghệ, một quan điểm ngày càng được ghi nhận qua cả những quan sát trong đời sống lẫn các nghiên cứu khoa học.
Điều tôi vừa chứng kiến là một phản ví dụ đầy thú vị cho hiện tượng này. Cậu bé tôi đấu cùng dường như hoàn toàn có khả năng duy trì sự chú ý trong nhiều giờ, và cậu không phải trường hợp cá biệt. Dù phần lớn làn sóng cờ vua gần đây diễn ra trên mạng thông qua các streamer trên Twitch và những trò chơi tốc độ cực nhanh trên điện thoại, cờ vua cổ điển, cách gọi những trận đấu trực tiếp chậm hơn, vẫn là nền tảng của lộ trình xếp hạng do Liên đoàn Cờ vua Mỹ xây dựng để một kỳ thủ trở thành đại kiện tướng.
