TP.HCM kỳ vọng TOD sẽ thúc đẩy đô thị bền vững bằng cách kết nối hạ tầng giao thông với bất động sản, nhưng thành công phụ thuộc vào thể chế, quản trị và năng lực điều phối.
Tác giả: Đức Minh
Một buổi sáng đầu tuần, Thu Hà, nhân viên văn phòng sống tại Thủ Đức, bước lên tuyến metro số 1 sau một cái chạm nhẹ bằng điện thoại. Khoảng 15 phút sau, Hà có mặt ở ga Bến Thành, cách văn phòng cô làm việc vài phút đi bộ. “Trước đây tôi mất rất nhiều thời gian để đi làm, thường xuyên chịu đựng cảnh kẹt xe và khói bụi,” cô nhớ lại.
Trải nghiệm mới của Hà là một lát cắt nhỏ trong bức tranh mà chính quyền TP.HCM đang nỗ lực kiến tạo: Đô thị phát triển bền vững, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, chuyển dịch sang hệ sinh thái giao thông công cộng hiện đại. Một trong những giải pháp là phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD - Transit - Oriented Development), tức là phát triển đô thị xung quanh các điểm trung chuyển lớn, tạo nên các đô thị nén, xanh, thông minh và quan trọng không kém, có thể đưa ra lời giải bài toán vốn cho phát triển hạ tầng.
Hành khách đi tàu miễn phí trong ngày khai trương tuyến metro đầu tiên ở TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam, vào Chủ nhật, ngày 22 tháng 12 năm 2024. Hình ảnh: Maika Elan/Bloomberg
Với nghị quyết 98 của Quốc hội ban hành năm 2023 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM, TP.HCM được trao quyền thực nghiệm các mô hình phát triển mới, trong đó TOD nổi lên như một trụ cột quan trọng. Với nghị quyết 188 của Quốc hội ban hành năm 2025 về cơ chế, chính sách phát triển đường sắt đô thị ở hai thành phố lớn, TP.HCM có thể phát triển đô thị theo mô hình TOD và được giao nhiều quyền trong các vấn đề quy hoạch, bồi thường, giải phóng mặt bằng… Theo thông tin từ sở Xây dựng TP.HCM, đến năm 2035, thành phố phát triển 335km đường sắt đô thị và thí điểm 11 khu đô thị TOD, với tổng vốn 40,2 tỉ đô la Mỹ. Hiện thành phố thí điểm chín cụm dọc tuyến metro số 1 và 2, với các khu đất chiến lược như Phước Long, khu công nghệ cao hay khu vực quanh đại học Quốc gia.
Trên thực tế, ý tưởng về TOD được manh nha từ hơn một thập kỷ trước, trong bước chuẩn bị đầu tiên cho tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên. Tuy nhiên, kế hoạch phát triển đô thị tích hợp giao thông bài bản này vì nhiều lý do bị chậm trễ, trong đó có thiếu định hướng quy hoạch đồng bộ, dẫn đến tiềm năng kết nối giữa metro và khu đô thị không được tận dụng. Cơ hội đang mở ra lần nữa với mạng lưới metro dần hình thành cũng như nút thắt pháp lý được gỡ bỏ.
