‘Án tử’: Chế tác mặt đá bếp được ưa chuộng tại Mỹ đang ăn mòn sức khoẻ công nhân
Hàng trăm công nhân mắc phải căn bệnh bụi phổi silic chết người khi chế tác mặt đá thạch anh nhân tạo, dẫn đến những vụ kiện lên đến hàng tỉ USD.
Tác giả: Josh Eidelson
Bệnh bụi phổi silic là một kẻ giết người đã tồn tại hàng thiên niên kỷ. Đây là một căn bệnh nghề nghiệp không thể chữa khỏi, gây ra bởi việc hít phải bụi chứa các hạt silica tinh thể có thể hô hấp (RCS) nhỏ li ti, sắc cạnh, được giải phóng khi cắt hoặc nghiền các vật thể như đá hoặc sỏi. Những kẻ xâm nhập này, mỗi hạt có chiều rộng chưa bằng một phần mười sợi tóc người, rất khó bị cơ thể ngăn chặn; lớp chất nhầy không thể cản được chúng. Khi tích tụ, các hạt RCS dần phá hủy phổi, gây viêm, để lại sẹo, làm phổi co lại và xơ cứng. Trên đường đi, bụi silica còn có thể gây ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, rối loạn tự miễn và suy thận. “Tôi ước gì các bệnh nhân mắc bệnh bụi phổi silic của mình chỉ bị ung thư phổi,” bác sĩ chuyên khoa phổi Jane Fazio từ Đại học California, Los Angeles, người đang nghiên cứu một làn sóng các ca bệnh mới tại Mỹ, cho biết. “Ung thư phổi còn có thể cắt bỏ được.”
Trong lịch sử gần đây, bệnh bụi phổi silic thường liên quan đến hàng chục năm làm việc cường độ cao xung quanh môi trường bụi độc hại. Các bác sĩ đã quen với việc chẩn đoán bệnh cho các thợ mỏ ở độ tuổi 60 và 70. Nhưng làn sóng bệnh nhân mà Fazio và những người khác đang nghiên cứu lại có vẻ giống với Tyler Jordan, 32 tuổi. Từng là một thợ cắt đá khỏe mạnh, Jordan vào năm 2022 nhận thấy mình không còn có thể hít một hơi thật sâu, và từ đó đến nay vẫn vậy.
Jordan cảm thấy không khỏe trong nhiều tuần trước khi gặp bác sĩ lần đầu, liên tục sốt và ớn lạnh. Vợ anh, Caitlin, đã bắt anh đi khám sau khi anh gục ngã vì cơn đau nhói ở lưng. Một bác sĩ nói rằng anh còn quá trẻ để mắc bệnh bụi phổi silic, cho đến khi có kết quả sinh thiết lá phổi bị dính vào thành ngực. Một chuyên gia kết luận Jordan đã mắc bệnh do hít phải bụi silica từ các tấm thạch anh nhân tạo thời thượng, trong lúc làm việc cho cha mình để biến chúng thành mặt đá bếp. Theo sau đó là hóa trị, lọc máu, trầm cảm, suy thận, ghép thận và một cuộc phẫu thuật nhạy cảm hơn để giảm thiểu các tác dụng phụ tàn khốc lên cơ quan sinh sản của anh.
Tyler Jordan bên ngoài nhà riêng ở Urbana, Missouri, vào tháng 8. Hình ảnh: Neeta Satam/Bloomberg Businessweek
Là cha của ba đứa con, Jordan từng đạp xe leo núi, trượt ván tuyết và chơi khúc côn cầu. Giờ đây, các hoạt động cơ bản cũng khiến anh kiệt sức hoặc gặp nguy hiểm. Và các ca ghép tạng thường không kéo dài hơn một hoặc hai thập kỷ, vì vậy anh có thể sẽ cần thêm vài lần ghép thận hoặc phổi nếu may mắn. “Ngay bây giờ, tôi chỉ tập trung vào các con,” anh nói. “Tôi có thể chơi ném đĩa với chúng, nhưng tôi đứng một chỗ, và nếu chúng ném trượt, chúng phải tự đi nhặt đĩa.” Con gái anh, Faith, là con cả, năm nay 11 tuổi.
