Việt Nam đang già đi nhanh và người cao tuổi đang sống riêng nhiều hơn. Nhưng phía sau sự “tự lập” đó lại là một bài toán kinh tế ngày càng hiện rõ.
Tác giả: Giang Lê - Minh họa: Phương Nhya
Hai năm trước, tôi từng có một chuyến đi Nhật Bản vào mùa hoa anh đào. Mọi thứ gần như hoàn hảo, cho đến khi tôi ghé vào một quán ăn nhỏ trong hẻm ở Kyoto. Chủ quán là một cụ bà ngoài 80 tuổi, lưng còng, mắt đã mờ, tay run run vẫn tự mình chiên trứng và phục vụ khách. Một hình ảnh khiến tôi suy nghĩ miên man. Và có lẽ sớm thôi, Việt Nam sẽ không còn xa lạ với những lát cắt đời sống như vậy.
Dữ liệu từ viện Nghiên cứu Gia đình và Giới cho thấy một sự chuyển dịch sâu sắc trong cách người cao tuổi Việt Nam sống trong hơn hai thập kỷ. Tỉ lệ sống cùng con giảm mạnh từ 79,73% giai đoạn 1992-1993 xuống còn 28,4% vào năm 2017. Ngược lại, tỉ lệ sống với bạn đời tăng lên 50,4%, trong khi sống một mình cũng tăng nhanh từ 3,47% lên 20,5%, đặc biệt tăng tốc sau năm 2015.
Đây là một đồ thị phản ánh rõ ràng sự thu hẹp của mô hình gia đình nhiều thế hệ, nhường chỗ cho gia đình hạt nhân và xu hướng độc lập của người cao tuổi. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ, càng độc lập về mặt hình thức, người cao tuổi càng đối mặt với rủi ro lớn hơn về an sinh và chăm sóc dài hạn.
Tại hội thảo chuyên đề về chính sách bảo trợ xã hội và thích ứng với già hóa dân số ngày 9.4 vừa qua, ông Tô Đức, cục trưởng cục Bảo trợ xã hội, cho biết người từ 60 tuổi trở lên hiện chiếm hơn 16% dân số Việt Nam và dự báo đến năm 2036, Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn “dân số già”. Đáng chú ý, quá trình chuyển đổi này chỉ diễn ra trong khoảng 20-25 năm, nhanh hơn đáng kể so với các quốc gia phát triển.
