Vì sao thu hút FDI kỷ lục chưa thể giúp doanh nghiệp Việt thoát khỏi vị thế gia công và tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu?
Tác giả: Giang Lê - Minh họa: Phương Nhya
Khi nghe về những con số hàng chục tỉ USD vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đổ vào Việt Nam mỗi năm, chúng ta thường có cảm giác tự hào về sức hút của "ngôi sao đang lên" trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Thế nhưng, liệu chúng ta có đang thực sự "giàu" lên từ những con số đó, hay chỉ đơn giản là một điểm dừng chân lắp ráp trong hành trình của những sản phẩm xuyên quốc gia? Đồ thị tuần này sẽ giúp chúng ta nhìn sâu hơn vào bản chất của dòng vốn này.
Để đánh giá chất lượng FDI, chuyên gia Anandita Pathak của Hinrich Foundation gợi ý chúng ta nhìn vào tỉ lệ Giá trị gia tăng nội địa (DVA) trên Giá trị gia tăng nước ngoài (FVA). Nói một cách đơn giản, tỉ lệ này phản ánh mức độ tự chủ: Chỉ số càng lớn cho thấy quốc gia càng làm chủ và giữ lại được nhiều giá trị từ sản xuất, trong khi càng nhỏ thể hiện sự phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện và lắp ráp thuê cho các doanh nghiệp nước ngoài.
Dữ liệu từ OECD TiVA giai đoạn 2017-2022 cho thấy Việt Nam vẫn là một trong những điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI trong khu vực, với mức tăng 26,95%. Tuy nhiên, sự gia tăng về quy mô vốn ngoại chưa đi cùng với khả năng nâng cấp chuỗi giá trị trong nước. Tỉ lệ giá trị gia tăng nội địa trên giá trị gia tăng nước ngoài (DVA/FVA) giảm 0,15 điểm, phản ánh tốc độ gia tăng của đầu vào nhập khẩu nhanh hơn phần giá trị được tạo ra trong nước.
Cụ thể, giá trị gia tăng nội địa (DVA) của Việt Nam tăng 51% trong giai đoạn này, nhưng giá trị gia tăng nước ngoài (FVA) tăng tới 86%. Điều đó cho thấy các ngành xuất khẩu ngày càng phụ thuộc vào linh kiện, nguyên liệu và hàng hóa trung gian nhập khẩu, khiến phần giá trị giữ lại trong nền kinh tế chưa cải thiện tương xứng với tốc độ thu hút FDI.
