Thay vì nhìn nhận dân số già như một thảm họa, chúng ta cần học cách tận dụng cơ hội từ chính cấu trúc dân số này. Khái niệm "Kinh tế Bạc" (Silver Economy) trị giá 15.000 tỉ USD toàn cầu đang mở ra cơ hội mới.
Tác giả: Vũ Hoàng Linh*
Việt Nam có thể học hỏi mô hình trung tâm nhân lực bạc của Nhật Bản. Tại đó, người về hưu được giới thiệu các công việc bán thời gian, nhẹ nhàng như chăm sóc cây cảnh, quản lý bãi xe, hay hỗ trợ hành chính. Điều này giải quyết ba vấn đề cùng lúc: (1) Bù đắp thiếu hụt lao động, (2) Giúp người già có thu nhập và niềm vui, giảm gánh nặng an sinh, (3) Tận dụng kinh nghiệm và sự cẩn trọng của họ.
Chính phủ Việt Nam đã bắt đầu nhận ra điều này. Chiến lược Quốc gia về Người cao tuổi mới được phê duyệt đặt mục tiêu tạo việc làm cho 50% người cao tuổi có nhu cầu vào năm 2030. Luật Bảo hiểm Xã hội sửa đổi 2024 (hiệu lực 2025) cũng mở rộng lưới an sinh, hạ độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống 75 tuổi và liên kết chặt chẽ hơn giữa đóng và hưởng.
Thị trường chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại Việt Nam đang là một đại dương xanh. Với tầng lớp trung lưu đang già đi, nhu cầu về các viện dưỡng lão cao cấp, dịch vụ chăm sóc tại nhà (home-care) và công nghệ hỗ trợ người già (AgeTech) đang bùng nổ. Các nhà đầu tư nước ngoài đang rục rịch nhảy vào. Các quỹ đầu tư như Warburg Pincus, VinaCapital đang để mắt đến lĩnh vực y tế tư nhân. Mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau, được hỗ trợ bởi Ngân hàng Thế giới và JICA, đang được nhân rộng như một giải pháp chăm sóc dựa vào cộng đồng hiệu quả và nhân văn, giảm áp lực lên hệ thống y tế công.
Viện dưỡng lão Thiên Đức. Hình ảnh: Linh Phạm
Thiết kế hệ thống chính sách để gia tăng năng suất
Để thoát khỏi lực hút của bẫy thu nhập trung bình khi dân số già đi, Việt Nam đang thực hiện những cú chuyển mình táo bạo trong năm 2026. Không còn là những khẩu hiệu chung chung, các chính sách hiện tại đang đi vào chiều sâu, tập trung giải quyết những điểm nghẽn cốt tử của nền kinh tế.
