Nghệ thuật số tại Việt Nam NFT và hơn thế nữa, đâu là cơ hội và thách thức
Tác giả: Nguyễn Hoàng Giang
Gần đây, tác phẩm nghệ thuật vị niệm “Nghệ sĩ hài” (The Comedian) của nghệ sĩ Maurizio Cattelan – từng gây bão dư luận vì thực chất chỉ là một trái chuối và băng dính – đã được Sotheby’s bán cho tỷ phú tiền mã hóa Justin Sun với giá 6,2 triệu đô la Mỹ. Hành động có vẻ điên rồ này thực chất có tính biểu tượng, khi vị tỷ phú này so sánh bản chất phi vật lý của nghệ thuật vị niệm với NFT (Non-Fungible Token). Nó cũng diễn ra giữa lúc thị trường tiền mã hóa toàn cầu nhận luồng năng lượng mới sau chiến thắng bầu cử của Donald Trump, khiến giới chuyên môn phải tự hỏi: Liệu NFT và nghệ thuật kỹ thuật số có một lần nữa bùng nổ?
Tác phẩm "Comedian" của Cattelan được trưng bày trên tường. Nguồn: Sotheby's
Trước khi đi vào phân tích thị trường nghệ thuật kĩ thuật số, cần phân biệt giữa khái niệm tác phẩm nghệ thuật (artwork) và vật phẩm sưu tập (collectible). Trong thị trường NFT, đôi khi hai khái niệm này bị đánh tráo, tạo ra nhiều sự nhầm lẫn. Ở đây, các tác phẩm nghệ thuật thường được tuyển chọn bởi các nhà đấu giá như Sotheby’s, Christie’s hoặc các phòng tranh nghệ thuật kĩ thuật số như Artblocks, tức là các tổ chức có chuyên môn thẩm định nghệ thuật. Vật phẩm sưu tập thường là những bộ sưu tập như PudgyPenguins hoặc Bored Apes Yacht Club, vốn mang giá trị lịch sử đối với cộng đồng Crypto cũng như Web3 nhiều hơn là mang giá trị nghệ thuật.
Thị trường NFT toàn cầu chứng kiến sự giảm nhiệt rõ rệt trong năm 2024. Theo báo cáo về tình hình NFT năm 2024 của NFT Evening, 98% số lượng các dự án NFT mới ra mắt trong năm ngoái đều "chết", tức là gần như không có giao dịch hoặc giá không tăng. Báo cáo này cũng chỉ ra rằng thị trường đã bão hòa, với số lượng cầu luôn vượt mức cung. Nhà đầu tư không còn mặn mà với việc cứ mỗi tháng, hàng ngàn bộ sưu tập NFT được đưa ra thị trường, với khối lượng từ vài trăm đến hàng chục ngàn phiên bản “na ná” những bộ sưu tập kinh điển, khiến cho việc sở hữu một đơn vị không còn nhiều giá trị.
Trong khi đó, một số bộ sưu tập như CryptoPunks hay PudgyPenguins tiếp tục giữ vững vị trí, thậm chí còn tăng giá, vì chúng thuộc vào hàng kinh điển hay còn gọi là NFT Classics. Các vật phẩm sưu tập này có giá trị lịch sử về thời điểm ra đời đối với cộng đồng Crypto và Web3, và được nhiều triệu phú, tỉ phú công nghệ nắm giữ. Những vật phẩm sưu tập này đã và sẽ luôn là biểu tượng về quyền lực và sự giàu sang của “thế hệ tiền mới,” do công nghệ Blockchain và tiền mã hóa tạo nên.
