Bầu cử Mỹ: Chiến thắng của phong trào chống giới tinh hoa
Mỹ đang ở giữa một “tình thế cách mạng”, theo tác giả của cuốn End Times.
Tác giả: Peter Turchin
Một sử gia tương lai nhìn lại xu hướng xã hội và kinh tế thập kỷ vừa qua sẽ kinh ngạc trước tình trạng trục trặc của quốc gia hùng mạnh nhất trên trái đất. Bất chấp thay đổi công nghệ và mức tăng trưởng kinh tế khá, phúc lợi của hầu hết người Mỹ đã suy giảm. Thậm chí nhiều người thắng cuộc cũng đang lo lắng sâu sắc chuyện truyền lại được thành công cho con cái. Và chúng ta đang sống cùng đống nợ công không bền vững, mà chưa có giải pháp gì rõ ràng.
Vì vậy trong khi việc ông Donald Trump thắng cử là điều khiến nhiều người ngạc nhiên, những lực lượng nền tảng của biến cố đó đã tích tụ ít nhất là từ chiến thắng đầu tiên của ông vào năm 2016. Như tôi đã viết trong cuốn sách in năm 2023, End Times
(Hồi kết), tình thế hung hiểm của chúng ta hiện giờ không phải là độc nhất vô nhị. Các xã hội con người phức tạp đã được tổ chức thành nhà nước từ khoảng 5.000 năm trước. Trong một thời gian, các xã hội đấy có thể trải qua những thời kỳ hòa bình và trật tự tốt đẹp, thường là khoảng một thế kỷ, nhưng không thể tránh khỏi, họ sẽ bước vào các giai đoạn bất ổn xã hội và phân rã chính trị - những hồi kết cho các xã hội như vậy. Đó là cuộc cách mạng Pháp và Nga, hay cuộc Nội chiến Mỹ.
Elon Musk và JD Vance tại một cuộc vận động tranh cử cho Trump ở Butler, Pennsylvania, vào tháng 10. Hình ảnh: Justin Merriman/Bloomberg
Tại sao lại như vậy? Phân tích vài trăm cuộc khủng hoảng trong vài nghìn năm qua, nhóm nghiên cứu của tôi chỉ ra một hiện tượng chung: Tình thế “sản sinh ra quá mức giới tinh hoa.” Nói một cách đơn giản, đó là khi quá nhiều người muốn chen chân vào tầng lớp tinh hoa giành giật nhau số lượng cố định các vị trí quyền lực. Hiện tượng đấy giống như trò chơi chiếc ghế âm nhạc, với số ghế là không đổi, trong khi số người chơi ngày một tăng lên. Khi trò chơi diễn ra, số người thua cuộc giận dữ ngày càng đông đúc. Và một số người thua cuộc đấy biến thành những người “chống đối giới tinh hoa” - những người sẵn sàng thách thức trật tự cũ: những nhà cách mạng như Vladimir Lenin và những người Bolshevik ở Nga, hay Fidel Castro và những người Barbudo ở Cuba. Đây là lý do chính khiến các xã hội phức tạp đi tới hồi kết.
Tình trạng bần cùng hóa số đông - khi phúc lợi cho người bình thường ngày một suy giảm - là nguyên liệu quan trọng thứ hai dẫn tới khủng hoảng. Cùng với tình trạng sản sinh ra quá mức giới tinh hoa, đó là hai kết hợp bùng nổ, vì phong trào chống giới tinh hoa tổ chức lại và chuyển tâm trạng bất bình lan rộng của họ vào sứ mệnh lật đổ giai cấp thống trị.
