Bảo tồn đa dạng sinh học, Mỹ chi cả tỉ đô la diệt cá chép xâm lấn
Các quan chức đang “vũ trang hóa” các tuyến đường thủy ở Trung Tây Mỹ nhằm ngăn chặn sự gián đoạn đối với ngành đánh bắt cá trong khu vực.
Tác giả: Laura Bliss
Đứng trên cây cầu lộng gió bắc qua sông Des Plaines ở Joliet, Illinois, Scott Whitney giới thiệu sơ đồ mà ông gọi là “găng tay sắt”. Trong hình là tuyến đường bố trí nhiều chướng ngại vật dưới nước dài 800 mét với những con cá bơi ngược dòng về hướng hồ Michigan. Một bức màn bọt nước cuộn xoáy, rồi một dãy loa phát tiếng ồn chói tai, sau đó đến bức tường nước có điện, và cuối cùng là cổng điều hướng được thiết kế để đẩy mọi sinh vật hữu cơ đã vượt qua được các chướng ngại kia xuôi dòng trở lại. “Đó là địa ngục dành cho cá,” Whitney, trưởng phòng quản lý dự án của công binh lục quân Hoa Kỳ ở quận Rock Island, cho biết.
Ông tập trung vào một giống cá cụ thể: Cá chép xâm lấn, vốn đã gây hại cho các con sông vùng Trung Tây hàng mấy chục năm qua. Găng tay sắt của Whitney—tên chính thức là dự án liên lưu vực đường Brandon (BRIP) ở âu tàu và đập nước đường Brandon—là để chặn cá chép tới gần hồ Michigan hơn. Các nhà khoa học coi điểm này là ngõ vào khả dĩ nhất để cá chép xâm nhập vùng Đại Hồ và ngành ngư nghiệp ở đây, mà ủy ban Ngư nghiệp vùng Đại Hồ ước tính giá trị 5,1 tỉ đô la Mỹ mỗi năm. Công binh lục quân dự kiến sẽ bắt đầu thi công BRIP vào tháng Một với chi phí 1,15 tỉ đô la, do chính quyền liên bang và chính quyền các tiểu bang Illinois và Michigan cùng đóng góp.
Cá chép đen xâm lấn. Hình ảnh: Ryan Hagerty/USFWS.
Đây sẽ là rào cản tham vọng nhất chống lại loài cá chép từng được dựng lên ở Mỹ. Trong cơn thèm khát thức ăn là sinh vật phù du, cá chép đã tàn phá nhiều hệ sinh thái, đẩy nhiều loài cá bản địa khỏi môi trường sống dọc sông Mississippi và các phụ lưu. Không chỉ làm xáo trộn chuỗi thức ăn, cá chép còn là kẻ thù của ngư dân. Cá chép bạc—một trong bốn loài có quan hệ gần gũi với nhau xuất phát từ những vùng khác nhau ở châu Á—đôi khi nhảy lên không trung khi nghe tiếng động cơ tàu thuyền, phản ứng do căng thẳng từng khiến ngư dân bất tỉnh và bị vỡ xương mặt.
Hiện tại, các chính quyền bang và liên bang đã đổ hàng trăm triệu đô la vào nhiều biện pháp kiểm soát, bao gồm rào cản điện, chương trình đánh bắt cá, và thậm chí cả các chiến dịch nhắm vào giới đầu bếp và người nấu ăn tại gia. Tuy nhiên, những biện pháp ngăn chặn cá chép xâm nhập vùng Đại Hồ chưa bao giờ được đầu tư lớn như BRIP. “Thực sự không có dự án nào khác, có lẽ trong cả lịch sử loài người, dành ra nhiều thời gian, tiền bạc và công sức đến vậy để cố gắng ngăn chặn một loài xâm lấn,” Jim Garvey, giáo sư động vật học và giám đốc trung tâm Thủy sản, nuôi trồng thủy sản và khoa học thủy sinh tại đại học Southern Illinois, cho biết.
