Cuộc phong tỏa eo biển Hormuz đang khuếch đại cú sốc năng lượng toàn cầu đúng vào giai đoạn Việt Nam vẫn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dầu thô nhập khẩu. Từ nhiên liệu cho ngư dân, nông dân đến chi phí vận tải hàng không phục vụ các mặt hàng điện tử giá trị cao, giá dầu tăng đang ăn sâu vào biên lợi nhuận của những ngành xuất khẩu chủ lực.
Cuộc phong tỏa Hormuz và “nền kinh tế kết nối” của Việt Nam
Tính đến năm 2025, gần 80% lượng dầu thô nhập khẩu của Việt Nam đến từ Kuwait, trong đó nhà máy lọc dầu Nghi Sơn sử dụng nguồn cung này để đáp ứng khoảng 40% nhu cầu xăng dầu trong nước. Sự phụ thuộc tập trung như vậy khiến Việt Nam, một “nền kinh tế kết nối” ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng châu Á, trở thành một trong những mắt xích dễ bị tổn thương nhất trước các cú sốc địa chính trị tại Trung Đông.
Theo báo cáo có tên “Phong tỏa eo biển Hormuz tác động đến châu Á thế nào: Đánh giá tác động đối với Trung Quốc, Nhật Bản và Việt Nam” do Hinrich Foundation công bố, vai trò trung chuyển và sản xuất ngày càng lớn của Việt Nam đồng nghĩa với việc bất kỳ gián đoạn nào tại đây cũng có thể tạo hiệu ứng dây chuyền tới các nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản. Các tác giả nhận định xung đột tại Hormuz không chỉ là cú sốc năng lượng ngắn hạn, mà còn là phép thử đối với khả năng chống chịu của mô hình tăng trưởng dựa trên xuất khẩu và logistics của Việt Nam.
Năng lượng và rủi ro vận hành trong nước
Khác với các cường quốc khu vực như Trung Quốc hay Nhật Bản, an ninh năng lượng của Việt Nam chưa bảo đảm khi kho dự trữ dầu thô chiến lược chưa đủ mạnh. Do cấu hình kỹ thuật của Nghi Sơn được thiết kế chuyên biệt để xử lý dầu thô Kuwait, việc nguồn cung này bị gián đoạn khiến nhà máy đối mặt nguy cơ ngưng hoạt động kéo dài, từ đó gia tăng áp lực lên giá nhiên liệu trong nước.
Chi phí nhiên liệu tăng nhanh đang lan sang nhiều mắt xích của nền kinh tế, từ vận tải đường bộ, đường biển đến chi phí đầu vào cho sản xuất. Ngay cả khi xung đột kết thúc, việc tìm kiếm nguồn dầu thay thế và hiệu chỉnh hệ thống kỹ thuật để xử lý loại dầu khác cũng sẽ tốn kém và mất thời gian, kéo dài trạng thái dễ tổn thương của hệ thống năng lượng.
Chi phí logistics và tác động tới xuất khẩu hàng hóa
Cú sốc giá nhiên liệu đẩy chi phí logistics của Việt Nam tăng mạnh, đặc biệt với các ngành phụ thuộc nhiều vào vận tải như nông sản và khai thác tài nguyên. Nhiều ngành xuất khẩu chủ lực như cao su, trái cây, hạt, gỗ và đánh bắt hải sản đang phải đối mặt với biên lợi nhuận bị thu hẹp khi chi phí xăng dầu cho sản xuất và vận chuyển leo thang.
