Tôi vừa dành hai tuần ở bang Maine, nơi tôi ăn tôm hùm, được hỏi liệu có muốn ăn thêm không (không!), ngủ trên ga trải giường in hình tôm hùm, xem ngư dân đánh bắt tôm hùm, đánh giá những phụ nữ ăn mặc sành điệu nhưng lại diện áo len “lobstah”, và thậm chí đích thân thả nửa tá tôm hùm sống vào nồi nước sôi sùng sục. Cũng tại đây, tôi đã đọc cuốn The Lobster Trap của nhà báo Canada Greg Mercer (Random House, phát hành ngày 12.8), viết về ngành tôm hùm trị giá 7 tỉ USD tại Mỹ và Canada.
Khi tôi trích dẫn các dữ kiện từ cuốn sách và trở thành một kẻ chuyên “giảng đạo về tôm hùm kiểu Maine”, những người tôi gặp, dù là du khách hay tín đồ tôm hùm, đều tỏ ra bất ngờ. Chúng tôi vốn chẳng mấy quan tâm đến chủ đề này. Một phần vì hình ảnh về tôm hùm đã quá quen thuộc: một món ăn xa xỉ cho dịp đặc biệt, hay đặc sản dùng để thu hút khách du lịch đến những vùng biển lởm chởm đá và lạnh buốt. Nhưng lý do khác khiến nhiều người vẫn giữ ấn tượng mơ hồ, theo Mercer, là vì ngành công nghiệp này đang đầy mâu thuẫn. Có nơi ngành tôm hùm sụp đổ do biến đổi khí hậu, quy định ngặt nghèo và áp lực khai thác. Nhưng cũng có nơi ngành này lại phát triển mạnh nhờ giá cao và nhu cầu lớn từ Trung Quốc.
Mercer lớn lên tại một cộng đồng nhỏ gần bờ biển New Brunswick. Tuy nhiên, ông tiếp cận đề tài này không phải với tư cách người trong cuộc mà là phóng viên điều tra của tờ Globe and Mail tại Toronto. The Lobster Trap là một cuốn sách công phu, trung lập và có chiều sâu nghiên cứu quốc tế. Nó mang sắc thái lạnh lùng, đầy trăn trở và không đưa ra kết luận dứt khoát. Nhưng điều đó không phải vấn đề. Ngành tôm hùm có thể đang giống chính con tôm giãy dụa trong nồi nước sôi. Cũng có thể mọi thứ vẫn ổn. Dù thế nào, việc nắm bắt sự thật vẫn là điều đáng giá.
Kinh tế học tôm hùm
