Một trong những trở ngại để hiểu thế giới là nỗi ám ảnh của chúng ta với tư duy kiểu thể thao: Ai đang thắng và ai đang phải đuổi bắt? Điều này từ lâu đã đúng với chính trị — chúng ta tập trung một cách ám ảnh vào cuộc đua tới Nhà Trắng trong khi phớt lờ núi nợ công có thể khiến toàn bộ hệ thống sụp đổ. Kiểu tư duy đấy cũng đang trở thành sự thật trong kinh doanh. Chúng ta có xu hướng nhìn vào cuộc đua giành vị trí số một mà không suy nghĩ rộng hơn về ý nghĩa của việc dẫn đầu, trong ngành này hay trong lĩnh vực hẹp kia.
Nếu nhìn qua lăng kính thể thao kiểu này, bức tranh đổi mới rất đơn giản. Mỹ vẫn đi trước rất xa. Mỹ là nơi diễn ra gần như mọi công nghệ đột phá định nghĩa kỷ nguyên hiện tại (AI, điện thoại thông minh, mạng xã hội), cũng như mọi công nghệ đột phá đã định nghĩa kỷ nguyên vừa qua (máy tính cá nhân, internet, chất bán dẫn). Ba trong số những công ty AI quan trọng nhất thế giới — OpenAI, Anthropic và Databricks — có trụ sở cách nhau chỉ hơn ba cây số ở San Francisco. Nvidia thống trị thị trường chip cao cấp đến mức một nhà bình luận nhận xét rằng “có một cuộc chiến đang diễn ra trong lĩnh vực AI ngoài kia, và Nvidia là nhà cung cấp vũ khí duy nhất.”
Tuy nhiên, Trung Quốc đang bám sát gót Mỹ — và trong một số lĩnh vực, chẳng hạn như giám sát và tên lửa siêu thanh, họ đang dẫn trước. Nghiên cứu được trích dẫn nhiều nhất về AI, ResNet, là của bốn học giả Trung Quốc chưa từng học tập ở nước ngoài. Hơn 1.300 công ty nước ngoài đã mở phòng thí nghiệm nghiên cứu khoa học tiên tiến ở Trung Quốc để khai thác nguồn lực nhân tài đang lớn mạnh của nước này. Còn châu Âu thì sao? Tổng giá trị của tất cả các công ty công nghệ trên lục địa già thấp hơn nhiều so với giá trị của chỉ một công ty Mỹ, Microsoft.
Nhưng nếu chúng ta không chỉ tư duy theo lối thể thao thì sẽ thế nào? Cuốn sách mới của Mehran Gul thuộc diễn đàn Kinh tế Thế giới, The New Geography of Innovation (Địa lý mới của cách tân), cho thấy bức tranh thú vị hơn nhiều. Thực tế là đang diễn ra rất nhiều cuộc đua đổi mới khác nhau với điểm đến khác nhau và thước đo thành công khác nhau. Mỹ có thể giỏi đổi mới đột phá trong lĩnh vực tư nhân. Nhưng còn đổi mới tích tụ trong khu vực công thì sao? Đưa vào các thước đo khác nhau, bạn sẽ nhận được kết quả khác nhau.
