Cây viết về nghệ thuật James Tarmy của Bloomberg tặng độc giả vài lời khuyên hay ho về nghệ thuật, và hơn thế nữa.
Tác giả: James Tarmy
Muốn mua tranh, tác phẩm điêu khắc, và những tác phẩm nghệ thuật nói chung mà không bị “hớ”? Lời khuyên của Bloomberg Nhịp Sống rất ngắn gọn: Đừng quan tâm đến số má hay dữ liệu.
Chào cả nhà, tớ là James Tarmy, phụ trách cột nghệ thuật của Bloomberg, hôm nay tớ sẽ “chém” về chủ đề đầu tư vào các tác phẩm nghệ thuật.
Cánh lái buôn doanh nghiệp, nhà tư vấn, người ủng hộ mô hình sở hữu chung (fractional ownership) đã rất nỗ lực trong suốt một thời gian dài chỉ để tìm ra một thuật ngữ nghe thật “kêu” để chỉ hành vi đầu tư vào nghệ thuật.
Họ luôn nói với khách hàng rằng, nghệ thuật là “tài sản phi biến động” (non-correlated asset), tức là, theo lời họ, dẫu thị trường chứng khoán ngoài kia lên xuống ra sao, thì những bức tranh và tượng điêu khắc xinh đẹp của họ vẫn vô sự.
Nói thì nói vậy, nhưng còn dữ liệu thì sao? Những con số chứng minh cho luận điểm trên nằm ở đâu? Dân tài chính (đang tìm mua nghệ thuật) luôn nghiện dữ liệu (bảo sao họ suốt ngày cắm mặt vào Excel).
Trước những câu hỏi này, dân buôn nghệ thuật bèn nhắc lại thời điểm 2008, khi kinh tế toàn cầu khủng hoảng – nhưng thị trường nghệ thuật thì không. Chính xác thì người mua kẻ bán nghệ thuật khi đó hơi khựng lại chút, song rồi mọi thứ lại tăng vọt trở lại, thậm chí nhanh và mạnh còn hơn cả trước khủng hoảng.
Và họ rút ra kết luận: Tác phẩm nghệ thuật không mất giá trong thời khủng hoảng, đơn giản vì người ta ngừng giao dịch chúng.
Tháng 10 vừa qua, thành phố Detroit chào đón một trong những triển lãm lớn nhất trước giờ về danh họa van Gogh. Nguồn: Detroit Institute of Arts
Không ai bị buộc phải bán đi tác phẩm nghệ thuật của mình. Các nhà đấu giá không bị buộc phải nhận mọi thứ người ta mang đến (và thường từ chối phần lớn thứ được mang đến). Cánh dân buôn không nhận tác phẩm ký gửi. Và dân sưu tầm không nhất thiết phải mua mọi thứ đang được rao bán.
Thành thử, khi thị trường tài chính gặp khủng hoảng, nếu các nhà đấu giá chắc chắn rằng một tác phẩm nào đó sẽ mất giá thảm hại, cánh dân buôn chắc chắn rằng sẽ không ai mua thứ bạn đang muốn bán, và nhà sưu tầm không đủ tiền trả mức bạn mong muốn, thì bức tranh bạn đang rao bán sẽ vĩnh viễn nằm lại trên tường nhà bạn.
Tác phẩm của nghệ sĩ Barbara Kruger đang tạo tiếng vang trên thị trường.
Ảnh: Chip East
Vậy nên, đúng là nếu bạn mua một bức họa in lụa của nghệ sĩ Andy Warhol với giá chạm đỉnh 15 triệu USD vào năm 2014, rồi sáu năm sau đó không ai buồn giúp bạn bán bức tranh này đi, thì về lý mà nói, nó vẫn chưa mất đi tẹo giá trị nào – nhưng đồng thời lý do chỉ là do không ai thèm mua nó thôi.
Kết quả là rất nhiều tác phẩm nghệ thuật không bán được, và dần bị trôi vào quên lãng.
Số ít tác phẩm nghệ thuật may mắn không rơi vào tình cảnh trên (suy cho cùng, vẫn luôn còn đó những tác phẩm tăng giá) được đưa vào hồ sơ công khai, rồi sau đó được các chuyên gia thẩm định nghệ thuật (phục vụ riêng cho giới tài chính) hào hứng nói rằng đây là “loại tài sản” chỉ tăng không giảm. Đây là thứ ngụy biện “kẻ sống sót” (survivorship bias) ở mức cực đoan nhất.
Đây là điểm cần ghi nhớ, khi các hội chợ nghệ thuật châu Âu trong tháng 10 dần kết thúc, và các sàn đấu giá nghệ thuật lớn bắt đầu khai mạc tại New York (Mỹ) trong tháng 11 qua.
Câu hỏi trị giá tỉ-đô ở đây là: Bất ổn toàn cầu mang tính thảm họa sẽ gây tác động (nếu có) nào đối với thói quen chi tiêu của người giàu?
Lời gợi ý: Hãy nhìn vào khối lượng tác phẩm được đem ra giao dịch.
Nếu chỉ nhìn vào món hàng được đề giá cao nhất và phán rằng thị trường nghệ thuật đang khỏe mạnh, thì không có gì phải bàn.
Bức tranh đang được thị trường săn đón của họa sĩ Pol Taburet. Bức "Vô đề" (Untitled) vẽ năm 2021. Ảnh do họa sĩ và Balice Hertling, Paris cung cấp.
Song, bạn sẽ hiểu được thêm về “tình trạng sức khỏe” của chính những “tài sản thay thế” (ý nói những tác phẩm nghệ thuật trong bộ sưu tập của bạn) bằng cách nhìn vào những thứ đang không được rao bán, thay vì ngược lại.
