Rời khỏi giới hạn nhỏ bé của bảo tàng và phòng tranh hay những tòa nhà bề thế, nghệ thuật và kiến trúc đang bước ra những đô thị sôi động nhất của Đông Nam Á như một ngôn ngữ mới của phong cách sống.
Thành tố của hạ tầng mềm đô thị
Giữa Ng Teng Fong Roof Garden, khu vườn trên mái của National Gallery Singapore, người ghé thăm chơi đùa với bộ khung thép đỏ rực, treo lơ lửng những chiếc chuông, cồng và đĩa kim loại. Tác phẩm nghệ thuật công cộng mang tên Temple (2025) của Tuấn Andrew Nguyễn, nghệ sĩ gốc Việt, xuất hiện như một lát cắt văn hoá sống động, mời gọi những vị khách đi qua đứng lại, chơi nhạc, ngắm nghía, và cố gắng lý giải thông điệp của nghệ sĩ. Không phải ngẫu nhiên mà tác phẩm này được Public Art Highlights of 2025 do UAP (Urban Art Projects) lựa chọn là một trong 10 tác phẩm nghệ thuật công cộng của năm.
Tuấn Andrew Nguyễn lựa chọn vật liệu từ hợp kim của bom mìn chưa nổ (UXO), thu gom tại Quảng Trị, một trong những vùng đất gánh chịu nhiều bom đạn nhất trong chiến tranh Việt Nam. Nửa thế kỷ trước, vật liệu này đồng nghĩa với chiến tranh và huỷ diệt. Giờ đây, những tàn dư của quá khứ như một dạng ký ức chưa thể khép lại này được rèn thành những nhạc cụ cỡ lớn, một nỗ lực chữa lành bằng việc chuyển hóa bạo lực thành cái đẹp, của âm thanh tự nhiên. Việc đặt tác phẩm này giữa đô thị sôi động như Singapore khiến Temple vượt ra khỏi câu chuyện riêng của Việt Nam mà của cả khu vực. Vật liệu, âm thanh tạo nên không gian chiêm nghiệm cá nhân cho những vị khách ghé thăm. Yêu nghệ thuật hay không, họ cũng sẽ chững lại khi đi ngang qua bởi sự tò mò. Đó chính là cách các tác phẩm nghệ thuật công cộng đang từng ngày tương tác với con người ở bất cứ đâu chúng xuất hiện.
Temple không phải là một trường hợp đơn lẻ. Trong hai thập kỷ qua, Singapore kiên trì xây dựng một hệ sinh thái, nơi nghệ thuật công cộng và kiến trúc cảnh quan được xem như một phần của chiến lược phát triển đô thị dài hạn. Từ những tác phẩm site-specific tại khu Civic District, các công viên ven sông cho đến những vườn mái trên cao, nghệ thuật hiện diện tự nhiên như một phần của đời sống người dân nơi đây, dù họ đi qua đường, tiến vào một khu quảng trường, hay thậm chí giữa những tòa nhà chọc trời. Các tác phẩm kiến trúc cảnh quan hay nghệ thuật công cộng cũng chẳng còn xa lạ với những thành phố có truyền thống văn hoá - nghệ thuật sâu sắc, từ tác phẩm Cloud Gate - “Hạt đậu” nổi tiếng của Chicago, các tác phẩm kiến trúc cảnh quan tạm thời của Serpentine Gallery ở
London, cho đến tác phẩm Quả bí ngô của nghệ sĩ nổi tiếng người Nhật Yayoi Kusuma trên đảo Naoshima (Nhật Bản)...
