Tại sao giới mỹ thuật lại bắt đầu tìm đến Anselm Kiefer
Nổi tiếng với các tác phẩm gợi nhắc về chiến tranh và sự tàn phá, Anselm Kiefer bất ngờ được hàng loạt bảo tàng và định chế nghệ thuật danh tiếng đưa lên vị trí trung tâm.
Tác giả: James Tarmy
Ba mươi lăm năm sau Thế chiến thứ Hai, nghệ sĩ người Đức Anselm Kiefer bất ngờ thu hút sự chú ý của giới nghệ thuật quốc tế với những tác phẩm gợi nhắc đến bạo lực và tổn thương từ chiến tranh. Sinh năm 1945, ngay sau khi chiến tranh kết thúc, Kiefer lớn lên trong bóng đen quá khứ mà nước Đức để lại. Những bức tranh phong cảnh rừng rậm đầy hiểm họa, loạt ảnh chân dung tự chụp trong tư thế chào phát xít, cùng những cuốn sách ghép từ các bức tranh sơn dầu bị ông đốt rụi, tất cả như dội thẳng một gáo nước lạnh vào người xem.
Trong một thời gian dài, nghệ thuật của Kiefer vừa mới lạ lại vừa nặng trĩu đối với một thế giới nghệ thuật đã quen với sự vô cảm. “Tôi đã đi xem các buổi triển lãm báo chí trong hơn ba mươi năm, và chưa bao giờ chứng kiến sự trang nghiêm nào sánh bằng triển lãm này,” nhà phê bình Hilton Kramer từng viết sau khi đến xem triển lãm hồi tưởng năm 1987 tại Viện Nghệ thuật Chicago. Chính sự dũng cảm đó đã giúp tác phẩm của Kiefer được các nhà sưu tập và bảo tàng trên toàn thế giới săn đón trong nhiều thập kỷ.
Tác phẩm Die Milchstrasse (Dải Ngân hà) của Anselm Kiefer, giai đoạn 1985–1987. Nguồn: Anselm Kiefer/Bryan Gawronski/Orange Logic/AKAG
Tuy nhiên, giống như nhiều nghệ sĩ Đức khác như Georg Baselitz và Sigmar Polke, Kiefer dần mờ nhạt khỏi dòng chảy nghệ thuật đương đại. “Họ nổi lên vào thập niên 1980,” Janne Sirén, giám đốc Bảo tàng Nghệ thuật AKG Buffalo và chủ tịch Quỹ Eschaton–Anselm Kiefer, nhận xét. “Nhưng nếu nhìn vào xu hướng sưu tầm của các tổ chức trong hai thập niên qua, số lượng thật sự rất ít, đặc biệt ở Bắc Mỹ.” Dù vậy, Kiefer chưa từng biến mất hoàn toàn. Suốt nhiều năm qua, ông vẫn đều đặn tổ chức các triển lãm lớn nhỏ, nhất là tại châu Âu.
Gần đây, mọi thứ bất ngờ thay đổi, dù chủ đề về bản năng hủy diệt của con người trong nghệ thuật của ông vẫn không thay đổi. Chỉ trong bốn năm qua, hàng loạt thiết chế nghệ thuật lớn trên thế giới đã bắt đầu quay lại với tác phẩm của Kiefer. Năm 2021, triển lãm quy mô lớn tại Grand Palais Éphémère ở Paris mở đầu làn sóng này. Một năm sau, Venice tổ chức cuộc trưng bày mà nhiều người xem gọi là “triển lãm về Ukraine”, dù loạt tác phẩm với mặt đất lạnh giá và tranh dính quần áo loang sơn đã được ông hoàn thành trước khi chiến sự Nga – Ukraine nổ ra. Nhiều khán giả đến xem đã không kìm được nước mắt.
