Tháng 10.1978, Phó Thủ tướng Trung Quốc Đặng Tiểu Bình đến thăm nhà máy sản xuất tivi màu của Matsushita Electric, tiền thân của Panasonic ngày nay, tại Osaka. Chỉ hai tháng sau, Bắc Kinh khởi động chính sách Cải cách và Mở cửa, còn Matsushita trở thành một trong những doanh nghiệp Nhật đầu tiên chuyển giao công nghệ sản xuất tivi, tủ lạnh và máy giặt cho Trung Quốc.
Thời điểm đó, Nhật Bản không chỉ là hình mẫu của châu Á mà còn là trung tâm của ngành điện tử tiêu dùng toàn cầu. Những cái tên như Panasonic, Sony, Toshiba, Sharp hay Hitachi gần như đồng nghĩa với đổi mới công nghệ và chất lượng. Ít ai có thể hình dung gần nửa thế kỷ sau, chính Panasonic lại coi Trung Quốc là nơi cần học hỏi để tồn tại trong kỷ nguyên AI.
Sự đảo chiều ấy phản ánh một thay đổi sâu sắc hơn nhiều so với việc các hãng Nhật mất thị phần tivi hay điện thoại thông minh. Điều đang kết thúc không chỉ là vị thế thống trị của một số thương hiệu, mà là cả một mô hình kinh doanh từng làm nên phép màu kinh tế Nhật Bản. Trong phần lớn thế kỷ XX, các tập đoàn điện tử Nhật chiến thắng nhờ khả năng tích hợp toàn bộ chuỗi giá trị, từ nghiên cứu, sản xuất linh kiện đến lắp ráp thành phẩm. Họ tạo ra những sản phẩm có chất lượng vượt trội, độ bền cao và liên tục cải tiến quy trình sản xuất.
Nhưng khi phần mềm, dữ liệu và bán dẫn trở thành trung tâm của cuộc chơi công nghệ, lợi thế ấy dần suy giảm. Giá trị của một chiếc điện thoại ngày nay không còn nằm ở chất lượng màn hình hay bộ khung kim loại, mà nằm ở hệ điều hành, hệ sinh thái và dịch vụ số. Tương tự, trung tâm dữ liệu AI được quyết định bởi GPU, phần mềm quản lý và khả năng xử lý dữ liệu nhiều hơn là phần cứng truyền thống. Trong cuộc chơi mới đó, Nvidia, TSMC, Samsung hay các tập đoàn công nghệ Trung Quốc nổi lên nhanh hơn nhiều so với những nhà sản xuất điện tử tiêu dùng lâu đời của Nhật Bản.
