Trong một thập kỷ qua, ESG (Enviroment, Social, Governance) trở thành một trong những thuật ngữ phổ biến nhất giới tài chính và doanh nghiệp. Tổng tài sản của các quỹ ESG vượt 40 ngàn tỉ đô la Mỹ năm 2023, chiếm hơn 10% tổng tài sản toàn cầu. ESG không còn là xu hướng dành riêng cho các tập đoàn lớn, mà lan rộng đến doanh nghiệp vừa và nhỏ, trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược thu hút đầu tư và xây dựng thương hiệu.
Tuy nhiên, sự phổ biến nhanh chóng như vậy khiến ESG dần trở thành một từ khóa thời thượng hơn là một công cụ thực sự tạo tác động. Việc thương mại hóa ESG ngày càng mạnh mẽ khi các công ty tài chính và tư vấn liên tục tung ra các chỉ số ESG, quỹ ESG và dịch vụ tư vấn ESG, biến nó thành một ngành kinh doanh riêng.
Quan trọng hơn, ESG ngày càng vận hành theo logic của một bộ chỉ số, nơi doanh nghiệp tập trung tối ưu điểm số hơn là tạo thay đổi thực chất. Thay vì thay đổi mô hình kinh doanh, nhiều công ty chú trọng đến các yếu tố giúp nâng cao điểm số ESG trên báo cáo. Tesla bị loại khỏi chỉ số ESG của S&P 500 do các vấn đề về quản trị và lao động, dù sản phẩm có tác động tích cực đến môi trường. Trong khi đó, ExxonMobil – một tập đoàn dầu khí – vẫn đạt điểm ESG cao nhờ chính sách minh bạch về ESG. Điều này đặt ra câu hỏi: Liệu điểm số ESG có thực sự phản ánh mức độ bền vững của doanh nghiệp?
Việc ESG trở thành một bộ chỉ số có cả mặt tích cực và tiêu cực. Một mặt, ESG giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận các quỹ đầu tư bền vững, thu hút dòng vốn xanh. Mặt khác, nó có thể bóp méo động cơ thực sự, khi doanh nghiệp chỉ tập trung tối ưu hóa điểm số thay vì tạo ra tác động bền vững. Thậm chí, ESG còn có nguy cơ bị thao túng, khi chỉ dừng lại ở báo cáo và truyền thông, thay vì hành động thực chất. H&M từng bị chỉ trích vì quảng bá sản phẩm “xanh”, nhưng vẫn duy trì chuỗi cung ứng phụ thuộc vào lao động giá rẻ và sản xuất hàng loạt.
