Trong gần hai thập kỷ qua, Nhật Bản luôn được xem là thị trường xuất khẩu lao động hấp dẫn nhất đối với người Việt. Mức thu nhập cao, nhu cầu tuyển dụng lớn cùng môi trường làm việc ổn định giúp quốc gia này liên tục dẫn đầu về số lượng lao động Việt Nam sang làm việc mỗi năm. Thế nhưng, lợi thế ấy đang dần bị bào mòn. Đồng yen duy trì ở vùng giá thấp trong thời gian dài, lạm phát đẩy chi phí sinh hoạt lên mức cao nhất trong nhiều năm và hàng loạt khoản phí phát sinh khiến khả năng tích lũy của người lao động suy giảm đáng kể. Trong khi đó, Đài Loan (Trung Quốc) lại nổi lên nhờ đồng tiền ổn định hơn, mức lương cơ bản liên tục được điều chỉnh và chi phí sinh hoạt dễ kiểm soát hơn. Sự thay đổi này đang tạo ra bước ngoặt đối với thị trường xuất khẩu lao động của Việt Nam.
Số liệu của Bộ Nội vụ Nhật Bản cho thấy Việt Nam hiện vẫn là quốc gia có số lao động nước ngoài lớn nhất tại nước này, với khoảng 570.000 đến hơn 600.000 người, tương đương gần một phần tư tổng số lao động nước ngoài. Cộng đồng lao động Việt trải rộng từ nhóm thực tập sinh kỹ năng, lao động kỹ năng đặc định đến kỹ sư và chuyen gia kỹ thuật. Nhật Bản cũng tiếp tục là thị trường tiếp nhận lao động Việt lớn nhất trong nửa đầu năm 2026 khi có 28.488 người sang làm việc theo hợp đồng.
Tuy nhiên, khoảng cách với Đài Loan đã thu hẹp xuống mức thấp nhất trong nhiều năm. Trong sáu tháng đầu năm, Đài Loan tiếp nhận 28.205 lao động Việt Nam, chỉ ít hơn Nhật Bản vài trăm người. Nếu vài năm trước chênh lệch giữa hai thị trường lên tới hàng chục ngàn người mỗi năm thì nay cán cân đang thay đổi nhanh chóng. Diễn biến này phản ánh sự dịch chuyển trong quyết định của người lao động, khi tiêu chí lựa chọn không còn tập trung vào mức lương ghi trên hợp đồng mà chuyển sang khả năng tích lũy sau khi trừ toàn bộ chi phí sinh hoạt.
Đồng yen suy yếu là nguyen nhân đầu tiên làm thay đổi bài toán kinh tế của lao động Việt tại Nhật Bản. Đồng tiền này đã dao động quanh mức 150 đến 160 yen đổi một USD trong thời gian dài, thấp hơn rất nhiều so với giai đoạn trước đại dịch. Mức lương danh nghĩa của người lao động gần như không thay đổi, song giá trị quy đổi sang đồng Việt Nam giảm đáng kể. Với mức lương phổ biến từ 150.000 đến 200.000 yen mỗi tháng, thu nhập sau quy đổi hiện chỉ tương đương khoảng 25 đến 30 triệu đồng, thấp hơn đáng kể so với thời điểm đồng yen còn mạnh.
