Khoảng hơn 12 giờ trưa ở một góc ngã tư dưới tán hàng me nhỏ ở gần chợ Bến Thành, TP.HCM, dòng xe máy bắt đầu ken đặc quanh các tòa nhà văn phòng và khu chung cư. Một tài xế giao đồ ăn đứng dưới bóng cây ven đường, mắt liên tục nhìn vào màn hình điện thoại. Một chuyến giao hàng vừa kết thúc. Anh bỏ dở hộp cơm uống vội cho hết ly trà đá khi điện thoại báo một cuốc giao hàng mới hiện lên.
Mỗi ngày của hàng triệu tài xế công nghệ ở Việt Nam diễn ra gần như vậy. Điện thoại rung, nhận chuyến, chạy xe dưới nắng hoặc mưa, giao hàng đúng giờ, cố duy trì điểm đánh giá đủ cao để hệ thống tiếp tục phân phối đơn. Vào cuối ngày, doanh thu hiển thị trên ứng dụng thường cao hơn nhiều so với số tiền thực nhận mang về nhà.
Trong hơn một thập kỷ qua, nền kinh tế nền tảng đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống đô thị Việt Nam. Người dùng mở ứng dụng gọi xe để đi làm, đặt đồ ăn giữa giờ nghỉ trưa hoặc mua một món hàng trên sàn thương mại điện tử chỉ bằng vài thao tác chạm màn hình. Hàng triệu giao dịch được hoàn tất mỗi ngày với chi phí thấp hơn trước đây nhờ các chương trình khuyến mãi liên tục xuất hiện.
Ít người nhìn thấy mặt còn lại của mô hình đó. Trong hơn một thập kỷ, cuộc cạnh tranh giữa các nền tảng được xây dựng quanh cùng một chiến lược: giành càng nhiều người dùng càng tốt. Grab, Gojek trước đây, Be rồi Xanh SM ở lĩnh vực gọi xe; Shopee, Lazada và TikTok Shop ở lĩnh vực thương mại điện tử đều trải qua giai đoạn tăng trưởng bằng các chương trình trợ giá quy mô lớn. Người dùng nhận được mã giảm giá, miễn phí vận chuyển và hoàn tiền. Tài xế được thưởng thêm để nhận nhiều chuyến hơn. Người bán được hỗ trợ chi phí nhằm kéo hàng hóa lên sàn.
