Từ tim heo đến da ếch: Những nỗ lực nhằm tái tạo cơ thể con người
Trong Replaceable You, Mary Roach điểm lại những thành tựu lớn nhất và cả những thất bại kỳ lạ nhất của y học.
Tác giả: Alice Robb
Khi còn nhỏ ở Liverpool, Paul McCartney từng được cha khuyên nên nhổ hết răng trước tuổi 21. Ông bảo nên làm sớm một lần cho xong, thay vì để chúng rụng dần từng chiếc theo năm tháng. Giữa thế kỷ 20, trong một số tầng lớp trung lưu ở Anh và Mỹ, việc gắn răng giả sớm từng được xem là một nghi thức trưởng thành đầy thực tế.
Đây chỉ là một trong vô vàn ví dụ trong hành trình kéo dài hàng thế kỷ của nhân loại nhằm thay thế những bộ phận cơ thể bị hỏng hóc. Đây cũng là một trong nhiều câu chuyện được Mary Roach kể lại trong cuốn Replaceable You: Adventures in Human Anatomy (W.W. Norton, phát hành ngày 16.9). Cuốn sách là tác phẩm thứ chín của tác giả khoa học đại chúng nổi tiếng này, pha trộn giữa lời cảnh báo về những “ý tưởng tồi tệ” trong lịch sử y học và sự tôn vinh dành cho những tiến bộ vượt bậc của y học hiện đại.
Về những “thất bại tiêu biểu”, ta có thể kể đến: Bệnh nhân bị bỏng ở thế kỷ 19 từng được ghép da từ ếch và gà, nhưng cơ thể lại từ chối chúng sau khi hệ miễn dịch phục hồi; đàn ông hói đầu ở thập niên 1970 được đan tóc polyester lên da đầu, khiến họ trông chẳng khác nào búp bê American Girl; và thảm họa của những bộ răng giả được lắp sớm, khi hiệu quả nhai chỉ bằng một phần tư răng thật và phải thay mới sau mỗi 5–10 năm. May mắn thay, McCartney trong câu chuyện trên vẫn giữ được răng thật cho đến giờ.
Nhưng song song với đó là những thành tựu ngoạn mục. Sự ra đời của máy thở áp lực dương vào giữa thế kỷ 20 đã giúp vô số bệnh nhân viêm phổi, đột quỵ và sau này là Covid-19 duy trì sự sống. Phẫu thuật đục thủy tinh thể giờ đây an toàn đến mức ngay cả những người chỉ bị cận thị cũng chủ động thực hiện để cải thiện thị lực. Tay chân giả điều khiển bằng điện cơ (myoelectric prosthetics) có cảm biến kết nối với nhóm cơ còn lại, cho phép người dùng gấp giấy origami, chơi guitar hay lau nhà như bình thường.
