Tổng thống Nga Vladimir Putin đang tiến gần hơn bao giờ hết đến mục tiêu xây dựng một hệ thống Internet lý tưởng theo quan điểm của mình. Tháng 7 vừa qua, Điện Kremlin tuyên bố đã chọn VK, một công ty mạng xã hội do nhà nước kiểm soát, làm nền tảng nhắn tin quốc gia. Kết quả là sự ra đời của Max, một siêu ứng dụng với tham vọng cho phép người dùng nhắn tin, quản lý tài chính, truy cập dịch vụ công và thậm chí bỏ qua việc xếp hàng tại các lễ hội âm nhạc. Ngày 16.7, ông Putin cũng ra lệnh cho chính phủ soạn thảo các quy định mới nhằm hạn chế phần mềm và dịch vụ truyền thông đến từ các quốc gia bị coi là không thân thiện. Hai ngày sau đó, Anton Gorelkin, phó chủ tịch ủy ban Công nghệ thông tin của Duma Quốc gia, cho biết ứng dụng WhatsApp của Meta Platforms, hiện là nền tảng phổ biến nhất tại Nga, “rất có thể” sẽ nằm trong danh sách các mục tiêu bị nhắm đến.
Trong những năm gần đây, Nga cùng nhiều quốc gia khác ngày càng quan tâm đến khái niệm “chủ quyền số”, tức là giảm sự phụ thuộc vào các công ty công nghệ và hạ tầng do nước ngoài sở hữu. Đối với ông Putin, mục tiêu cuối cùng có vẻ là xây dựng một mô hình Internet giống với Trung Quốc, nơi mọi trải nghiệm trực tuyến đều tích hợp trong một ứng dụng duy nhất và nhà nước có quyền giám sát, kiểm soát toàn bộ hoạt động. Người phát ngôn của Điện Kremlin và VK đều không phản hồi yêu cầu bình luận.
Vì Điện Kremlin kiểm soát VK thông qua tập đoàn năng lượng quốc doanh Gazprom và các cổ đông có liên hệ với chính phủ, ứng dụng Max sẽ giúp nhà nước nắm quyền kiểm soát đáng kể đối với đời sống trực tuyến tại Nga. Theo bà Irina Borogan, chuyên gia cao cấp tại trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu, Max không có tính năng mã hóa đầu cuối, công nghệ giúp ngăn bên thứ ba truy cập dữ liệu giữa hai thiết bị. Điều này khiến ứng dụng dễ bị giám sát bởi chính quyền, theo nhóm vận động kỹ thuật số Roskomsvoboda. “Ý tưởng của ông Putin luôn là như vậy: mọi thứ đều phải nằm trong vòng kiểm soát,” bà Borogan nhận định và mô tả Max như một “cảnh sát điện tử.”
Kể từ khi xung đột Nga–Ukraine nổ ra năm 2022, chính quyền Nga đã gia tăng áp lực lên các dịch vụ mà họ không kiểm soát hoàn toàn. Nga đã cấm các nền tảng truyền thông xã hội của Mỹ như Facebook, Instagram và X. YouTube vẫn được sử dụng rộng rãi, nhưng chính phủ đang hạn chế tốc độ truy cập. TikTok, thuộc sở hữu của công ty Trung Quốc ByteDance, cũng mất dần sức hút sau khi hạn chế người dùng Nga tiếp cận nội dung và phát trực tiếp từ nước ngoài để tuân thủ luật pháp trong nước.
