Khi nói đến lạm phát, các nhà kinh tế và phần còn lại của thế giới dường như đang sống ở hai thực tại hoàn toàn khác nhau. Tuy nhiên, hai thế giới này đã gặp nhau sau khi cục Thống kê Lao động Mỹ công bố chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3 vào cuối tuần qua. Đây là cái nhìn toàn diện đầu tiên về biến động giá cả kể từ sau cuộc tấn công của Mỹ vào Iran, và những con số được đưa ra thực sự gây choáng váng: Chỉ số giá trên toàn nền kinh tế Mỹ tăng vọt 0,9% so với tháng trước, mức tăng hàng tháng lớn nhất kể từ năm 2022 và tăng 3,3% so với cùng kỳ năm ngoái.
“Mọi người sẽ thực sự hoang mang vì đó là một bước tăng vọt quá lớn,” Gbenga Agilore, kinh tế trưởng tại trung tâm Ưu tiên Ngân sách và Chính sách (CBPP), nhận định. Theo ông Agilore, các nhà kinh tế thông thường có xu hướng tập trung vào lạm phát lõi, thước đo đã loại bỏ giá thực phẩm và năng lượng. Nhóm mặt hàng này thường có biến động mạnh và dễ làm chệch hướng việc đánh giá các xu hướng lạm phát. (Điều này thể hiện rất rõ trong tháng 3, khi giá xăng tăng vọt 20% so với cùng kỳ năm ngoái, mức tăng này chiếm tới 3/4 đà tăng của chỉ số tổng thể).
Tuy nhiên, người tiêu dùng lại có xu hướng đi ngược lại với các nhà kinh tế khi họ là những người "bài trừ" chỉ số lạm phát lõi. Nói cách khác, họ đặc biệt quan tâm đến giá lương thực và xăng dầu. Suy cho cùng, khác với các mặt hàng như "áo sơ mi và áo len nam" (tăng 2% so với năm ngoái) hay "điện thoại thông minh" (giảm 1%), hầu hết chúng ta đều không có lựa chọn nào khác ngoài việc phải ăn uống hay đổ xăng để đi lại. Giá trứng, dầu cho máy sưởi hay xăng dầu có thể làm lu mờ các xu hướng lạm phát dài hạn, nhưng chúng lại là tác nhân trực tiếp khiến công chúng giận dữ và có khả năng xoay chuyển kết quả các cuộc bầu cử, yếu tố cuối cùng sẽ quyết định các chính sách kinh tế.
Chỉ số lạm phát lõi trong tháng 3 có vẻ tương đối ổn định khi tăng 2,6% so với cùng kỳ năm ngoái (so với mức 2,4% của tháng 2). Tuy nhiên, với báo cáo mới nhất này, ngay cả giới kinh tế học cũng phải đổ dồn sự chú ý vào chỉ số lạm phát tổng thể. Một trong những nguyên nhân chính là yếu tố thời gian: Cuộc xung đột với Iran đã kéo dài gần hai tháng, và rõ ràng việc giá xăng tăng cao không còn mang tính biến động tạm thời. “Tôi đã hy vọng Mỹ có thể kết thúc cuộc chiến này nhanh chóng,” John Cochrane, chuyên gia cấp cao tại viện Hoover thuộc Đại học Stanford, chia sẻ, “nhưng mối đe dọa lâu dài tại eo biển Hormuz là một tín hiệu không hề khả quan. Hy vọng rằng chúng ta sẽ có được những phản ứng chính sách sáng suốt.” Trong khi đó, ông Agilore cho biết các doanh nghiệp đã bắt đầu chuyển gánh nặng chi phí nhiên liệu sang phía người tiêu dùng. Điều này đồng nghĩa với việc sớm muộn gì chi phí năng lượng leo thang cũng sẽ "ngấm" sang các danh mục khác của CPI, điển hình là lĩnh vực dịch vụ. “Chúng ta đang thấy các khoản phụ phí nhiên liệu được áp thêm bởi các hãng hàng không, Amazon hay UPS,” ông nhận định. “Nó đang đẩy giá cả tăng lên ở khắp mọi nơi.”
