North Dakota muốn carbon, nhưng không thích nghe về biến đổi khí hậu
Kế hoạch trị giá chín tỉ đô la Mỹ nhằm chôn khí thải CO₂ kèm theo điều kiện hấp dẫn về kinh tế dù không thân thiện với môi trường cho người dân vùng Đại Bình nguyên nước Mỹ: Vùng này sẽ có thể tiếp tục khai thác dầu mỏ và than đá.
Tác giả: Adam Willis với sự hỗ trợ từ Matthew Power Literary Reporting Aw
Jason Erickson là người môi giới đất đai ở các trang trại miền tây tiểu bang North Dakota. Theo truyền thống, từ đó chỉ những người đứng ra làm trung gian cho dân khoan dầu độc lập muốn khoan thăm dò dầu khí trên đất tư nhân. Nhưng Erickson là kiểu môi giới mới, khác biệt, và ngược với kiểu cũ: Ông sẽ thu xếp các thỏa thuận để khí carbon dioxide làm khí quyển ấm lên – lên tới hàng trăm triệu tấn – được chôn sâu dưới lòng đất.
Gia đình Erickson đã tới sống ở North Dakota được bốn thế hệ, và mảnh đất đồng cỏ nhà ông vẫn còn lại di sản của những tổ tiên thời chiếm đất khai mở cơ nghiệp: Túp nhà lộng gió do ông cố ông xây lên, toa xe hàng được ông bà nội ông cải tạo làm nhà lúc mới cưới nhau. Một di chỉ gần đây hơn là một giếng sâu 1.950 mét mang tên Archie, ông nội ông, được đào cũng ở nơi ông bà Eriskson đã đậu xe ngựa để xác định ranh đất của mình gần một thế kỷ trước. Nếu mọi chuyện diễn ra suôn sẻ, giếng đấy sẽ được sử dụng để giám sát bể chứa ngầm khí CO₂ khổng lồ dưới lòng đất, có thể được chôn vĩnh viễn ở đấy.
Dự án chôn khí carbon này, mà Erickson lần đầu tiên đề xuất với láng giềng là hơn ba năm trước, sẽ là vào loại lớn nhất ở Mỹ, và là doanh vụ mạo hiểm trị giá 8,9 tỉ đô la của công ty Summit Carbon Solutions (trụ sở tại Iowa). Dùng kỹ thuật thu giữ carbon – mà tới gần đây là rất mới mẻ, và cơ bản không được dân môi trường ủng hộ, Summit muốn tập trung khí thải từ 57 nhà máy ethanol trong vùng để chôn sâu xuống hơn 1,6 km dưới lòng đất, dựa vào một khoản tín dụng thuế liên bang chi trả cho các công ty chuyên chôn khí CO₂.
Erickson đứng trước toa tàu chở hàng mà ông bà anh từng sinh sống. Hình ảnh: Lewis Ableidinger
Phần gây nhiều tranh cãi hơn trong kế hoạch của Summit là mạng lưới đường ống dài tổng cộng hơn 4.000 km Midwest Carbon Express. Bắt nguồn từ các nhà máy ethanol ở Iowa, đường ống này đi ngoằn ngoèo qua phía Bắc và phía Tây, thu thập khí thải ở các nhà máy lọc sinh học tại Nebraska và Minnesota trước khi vươn tới South Dakota rồi đến trạm cuối ở phía tây sông Missouri, bên dưới khu vực đồng cỏ vây quanh đất của Erickson. Kế hoạch xây dựng đường ống gây bất mãn với các nông dân, người tranh đấu cho môi trường, và những người bảo vệ quyền của chủ đất trong vùng, dẫn tới liên minh dân túy đe dọa sẽ ngăn chặn toàn bộ dự án.
