Khoảng 8 giờ một buổi tối cuối tháng Hai, một ông già trong một viện dưỡng lão ở Hồng Kông bắt đầu thở vật vã. Ông cụ không phải là người duy nhất bị ốm. Một đợt bùng phát Covid-19 chưa từng thấy đang diễn ra với tốc độ phi mã và khoảng một nửa trong số 100 người đang sống trong viện dưỡng lão đó có kết quả xét nghiệm dương tính với chủng virus này. Chưa đến 1/3 số người ở đây được tiêm chủng đầy đủ. Thậm chí số người đã tiêm liều tăng cường còn ít hơn. Cách ly những người bị nhiễm bệnh là bất khả. Giống như hầu hết những nơi cư trú khác ở thành phố 7,4 triệu dân này, viện dưỡng lão đó chật cứng. Thay vì có phòng riêng, không gian dành cho mỗi người cư trú tại đó vừa đủ rộng để kê một chiếc giường bề ngang chưa đến 80 cm, ngăn cách với những người sống bên cạnh bằng vách ngăn gỗ mỏng. Khi tình trạng của ông cụ xấu đi, nhân viên đã gọi đến đường dây nóng cấp cứu xin hỗ trợ. Theo Cheng Ching-fat, tổng thư ký của một công đoàn đại diện cho những người làm việc trong viện dưỡng lão, họ đã đợi hơn 10 tiếng đồng hồ mới có xe cấp cứu đến đưa ông cụ đến bệnh viện. Ông cụ đã chết trên đường đi. Đây là một trong số hơn 5.000 người Hồng Kông tuổi từ 80 trở lên không chống chọi nổi với chủng virus này trong vài tháng qua.
Hơn hai năm sau khi đại dịch Covid-19 bắt đầu lan ra toàn cầu, Hồng Kông trải qua một trong những đợt bùng phát chết chóc nhất trong toàn đại dịch. Đợt bùng phát này bắt đầu từ đầu năm nay, khi biến thể Omicron chọc thủng hệ thống kiểm dịch ngặt nghèo trên lãnh thổ Trung Quốc, nơi đeo đuổi chính sách không ca nhiễm (zero Covid). Chẳng mấy chốc diễn biến thực tế cho thấy chính quyền chưa chuẩn bị kịch bản đối phó tình huống nào khác xảy ra khi việc hạn chế đi lại sẽ là không đủ. Trong vòng vài tuần lễ, hệ thống chăm sóc sức khỏe bị quá tải. Kể từ tháng Giêng đến nay có khoảng 7.000 ca tử vong. Dẫu rằng có những dấu hiệu dù không chắc chắn cho thấy tình hình xấu nhất có thể đã qua, nhưng ngay lúc này số người chết vì Covid-19 ở Hồng Kông vẫn nhiều hơn bất kỳ nơi nào khác trên thế giới, xét trên tương quan với dân số. Đối với một số người, tình hình này đã gây ra một cú sốc choáng váng. Làm sao mà một thành phố giàu có, đẳng cấp, với hệ thống chăm sóc sức khỏe hạng nhất và có dư thời gian để học hỏi kinh nghiệm ở những nơi khác lại có cách ứng phó với dịch sai lầm đến vậy? “Chính quyền đã chẳng làm gì trong suốt hai năm vừa rồi,” Cheng nói. “Có vẻ như họ chưa bao giờ nảy ra ý nghĩ rằng Hồng Kông có thể phải đối mặt với một đợt bùng phát nghiêm trọng”.
Tình cảnh ở Hồng Kông là kết quả của một số thất bại đặc trưng về mặt chính sách, một phần nảy sinh từ việc Bắc Kinh quyết định thắt chặt kiểm soát hơn đối với trung tâm tài chính này sau các cuộc biểu tình ủng hộ dân chủ năm 2019. Song trên hết là do chính quyền thành phố đã hoàn toàn lơ là việc tiêm vắc xin cho người cao tuổi, thực hiện các chiến dịch giáo dục cộng đồng một cách yếu kém và để cho thông tin sai lầm về việc tiêm vắc xin lan truyền trong các cư dân cao tuổi đó. Tính đến ngày 25.3, mới có 41% số người từ 80 tuổi trở lên đã được tiêm ít nhất hai liều, chủ yếu là vắc xin Sinovac do Trung Quốc sản xuất—có lẽ đây là tỉ lệ tiêm thấp nhất ở các nước phát triển. Những sai lầm khác là do việc áp dụng học thuyết chiến lược không-Covid của Trung Quốc, tập hợp các chính sách được trù tính để dập mọi ổ dịch ngay khi vừa phát hiện. Chính sách tích cực truy vết những người có tiếp xúc và bắt buộc những người bị nhiễm bệnh nhập viện, bất kể triệu chứng ra sao, đã có hiệu quả khá tốt để giữ số ca nhiễm hàng ngày chỉ là một chữ số. Song những chính sách đó trở nên vô dụng khi biến chủng Omicron lan nhanh như chớp qua những tòa nhà cao tầng dày đặc. Chịu áp lực từ chính quyền trung ương Trung Quốc, các quan chức Hồng Kông vẫn bám lấy những chính sách này, bắt người dân phải chờ đợi cả ngày để làm xét nghiệm bắt buộc và dành những giường bệnh quý giá cho những bệnh nhân lẽ ra hoàn toàn có thể ở nhà. Các nhà chức trách đó đã duy trì sự cô lập với quốc tế của Hồng Kông. Trong một số trường hợp, họ còn tăng cường sự cô lập đó, cấm tuyệt đối những chuyến bay từ các quốc gia “có nguy cơ cao” như Mỹ và Vương quốc Anh, như thể chủng virus ấy vẫn là thứ có thể bị cấm không cho vào.
Thậm chí trước cả cuộc bùng phát dịch bệnh hiện nay, Hồng Kông đã trải qua một thời kỳ đen tối. Việc chính phủ thực thi không khoan nhượng luật An ninh Quốc gia mới mà thực chất là cấm đoán sự đối lập chính trị – đã làm suy yếu các phương tiện truyền thông và xã hội dân sự, làm kiệt quệ sức sống của một địa điểm nổi tiếng là không bị ràng buộc bởi luật lệ. Giờ đây nơi này bị đẩy vào một cuộc khủng hoảng dân sự toàn diện. Rất nhiều cư dân rời đi và các nhà tuyển dụng lao động lớn tranh nhau chuyển hoạt động kinh doanh đến những địa điểm đang chung sống với virus thành công hơn. Danh tiếng của một trung tâm kinh doanh mà thành phố này có được có thể bị tổn hại vĩnh viễn.
