Khi xung đột ở Trung Đông tiếp tục làm chao đảo thị trường năng lượng toàn cầu, chính phủ đưa ra chủ trương, chính sách siết chặt tiêu thụ điện và nhiên liệu, từ đèn đường đến điều hòa văn phòng. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số cho giai đoạn 2026–2030, những lời kêu gọi “tắt bớt đèn” không còn đủ. Trong chỉ thị 10 ký ngày 30.3, thủ tướng Phạm Minh Chính lần đầu coi tiết kiệm điện, quản lý phụ tải và điện mặt trời mái nhà là trụ cột của an ninh năng lượng quốc gia, với tham vọng biến mỗi kWh không tiêu thụ trở thành một “nhà máy điện ảo”, nhằm tránh nguy cơ thiếu điện nghiêm trọng mà Chính phủ đã cảnh báo cho giai đoạn 2026–2028.
Trong kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm mới, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng bình quân khoảng 10% giai đoạn 2026–2030, với GDP bình quân đầu người hướng tới khoảng 8.500 USD vào năm 2030. Nhưng một chỉ thị trước đó của thủ tướng về đảm bảo cung ứng điện đã thừa nhận việc triển khai nguồn điện giai đoạn 2021–2025 chỉ đạt khoảng 56,7% quy hoạch, để ngỏ “nguy cơ thiếu điện nghiêm trọng, đặc biệt trong giai đoạn 2026–2028” nếu không có giải pháp kịp thời. Tập đoàn Điện lực (EVN), trong các báo cáo gần đây, cũng nhấn mạnh nhu cầu điện năm 2026 sẽ tiếp tục tăng mạnh cả về sản lượng và công suất đỉnh, khiến đảm bảo đủ điện trở thành “nhiệm vụ chính trị trọng tâm” của tập đoàn.
Theo chỉ thị 10, Chính phủ yêu cầu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ trong năm 2026, cắt hoặc dịch chuyển ít nhất 3.000 MW phụ tải trong các khung giờ cao điểm, và buộc tập đoàn Điện lực Việt Nam đưa tổn thất điện năng toàn hệ thống xuống dưới 6%. Việc cắt giảm phụ tải vào khung giờ cao điểm được ví như nhà máy điện ảo, với công suất tương đương 2,5 lần tổng công suất của nhiệt điện Vĩnh Tân 4. Đối với hộ gia đình và công sở, mục tiêu mỗi năm có khoảng 10% hộ gia đình và 10% cơ quan công sở lắp đặt điện mặt trời mái nhà, hoặc đạt tối thiểu 20% công suất điện mái nhà so với kế hoạch phát triển giai đoạn 2026–2030.
Các chỉ tiêu này được phân bổ xuống từng bộ, địa phương và doanh nghiệp nhà nước, với yêu cầu gắn vào đánh giá hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu, từ chủ tịch UBND tỉnh đến lãnh đạo EVN.
