Trung Quốc có thể học theo Hàn Quốc tránh vết xe đổ kinh tế Nhật Bản
Để xây dựng nền kinh tế sáng tạo, giới hoạch định chính sách ở Bắc Kinh đang học tập mô hình Seoul.
Tác giả: Bloomberg News
Khi chính quyền Trung Quốc đang gặp khó khăn trong kiểm soát tình trạng giá bất động sản lao dốc, giới kinh tế gia đã nhanh chóng so sánh họ với Nhật Bản. Dữ liệu gần đây ghi nhận lần đầu tiên trong gần hai thập kỷ ở Trung Quốc, tiền cho vay từ ngân hàng với doanh nghiệp và hộ gia đình suy giảm, sau vài tháng doanh số bán lẻ tăng yếu, có vẻ xác nhận kịch bản “suy thoái bảng cân đối kế toán” kiểu Nhật Bản sẽ diễn ra. (Thuật ngữ này, được phổ biến nhờ Richard Koo, chuyên gia về kinh tế Nhật Bản, nói tới tình trạng người tiêu dùng và doanh nghiệp ưu tiên trả nợ hơn so với chi tiêu và đầu tư, do đó làm giảm tăng trưởng.)
Ngoài ra còn nhiều điểm tương đồng đáng lo ngại khác giữa hai nền kinh tế lớn nhất châu Á. Ở Trung Quốc, chỉ số giá tiêu dùng chung đã có quý thứ năm suy giảm liên tiếp – giai đoạn giảm phát kéo dài nhất kể từ những năm 1990. Cổ phiếu giao dịch ở các sàn đại lục và Hong Kong đã mất tổng cộng năm ngàn tỉ đô la Mỹ giá trị thị trường trong ba năm qua. Khi bong bóng bất động sản ở Nhật Bản vỡ vào đầu những năm 1990, vài “thập kỷ mất mát” đã diễn ra sau đó, khi giá tài sản giảm và tăng trưởng èo uột.
Nhưng lập luận mô hình Nhật Bản này có một hạn chế lớn: GDP bình quân đầu người và mức độ đô thị hóa của Trung Quốc thấp hơn nhiều so với Nhật Bản những năm 1990, tức so sánh ở đây là giữa một nền kinh tế phát triển (Nhật Bản) với một nền kinh tế đang nỗ lực vươn lên phân loại đấy (Trung Quốc). Xét các thước đo đó, Trung Quốc hiện giống với Hàn Quốc hơn – quốc gia này cũng đã trải qua thời kỳ phải tự vấn khi chuyển giao thế kỷ do cuộc khủng hoảng tài chính châu Á, nhưng rồi đã bứt lên tăng trưởng còn mạnh mẽ hơn. “Nhật Bản những năm 1990 giống như một người ở độ tuổi trung niên,” Shu Jiapei, tác giả báo cáo NhậtBảnhóahayHànQuốchóa? đồng thời là chuyên gia phân tích của công ty SDIC Securities, nói ở một hội thảo của đại học Bắc Kinh hồi tháng 6.2024. “Hàn Quốc năm 1998 và Trung Quốc hiện giờ không còn là thiếu niên, nhưng vẫn còn trẻ và còn có thể cao thêm vài xen ti mét và mạnh mẽ hơn. Đó là khác biệt lớn nhất.”
Công nhân lắp ráp điện thoại tại một nhà máy ở Suining, Trung Quốc, năm 2019 (bên trái); và dây chuyền lắp ráp điện thoại di động tại một nhà máy ở Hàn Quốc năm 2003. Hình ảnh: FeatureChina/AP Photo; Chung Sung Jun/Getty Images
Với giới hoạch định chính sách Trung Quốc, thách thức cấp bách nhất hiện tại là tìm được các động cơ tăng trưởng để bù đắp cho tình trạng kinh tế suy giảm vì thị trường bất động sản gặp khó khăn– và Hàn Quốc có thể là một lộ trình gợi ý. Khi nhiều thập kỷ tăng trưởng cấp tập kết thúc, giới lãnh đạo Hàn Quốc hậu khủng hoảng thay đổi chiến thuật. Trên mặt trận tài chính, họ tái cấu trúc các doanh nghiệp mất thanh khoản và cải tiến quản trị doanh nghiệp để ngăn ngừa những vụ sụp đổ trong tương lai. Ngược lại, Nhật Bản vẫn duy trì các công ty vốn đã chết rồi, điều tác động tiêu cực lên năng suất và tăng trưởng.
