Trong phần lớn thế kỷ 20, cụm từ “năm 2000” từng là cách mọi người nói về một tương lai xa xôi nào đó. Người ta mường tượng đủ điều, từ ô tô bay đến thuộc địa trên Mặt Trăng. Đến thập niên 1990, con số này mang đậm màu sắc viễn tưởng đến mức Conan O’Brien biến nó thành một câu truyện hài quen thuộc. Ông rọi đèn pin dưới cằm và ngân nga “In the year 2000…” trước khi đưa ra những dự đoán ngớ ngẩn về cuộc sống sau thiên niên kỷ mới.
Khi năm 2000 thực sự đến, sức hút của kỷ nguyên số đã tạo ra một làn sóng phim ảnh phản ánh cả niềm lạc quan lẫn những bất an về công nghệ đang dần len lỏi vào đời sống. Từ đó đến nay, công nghệ đã thay đổi với tốc độ chóng mặt, từ mạng xã hội và điện thoại thông minh đến trí tuệ nhân tạo và tự động hóa. Giờ đây, khi công nghệ lại đứng trước một bước ngoặt mới, tôi lục tìm lại những bộ phim về công nghệ xuất hiện quanh thời điểm chuyển giao của thiên niên kỷ và tự hỏi bộ phim nào còn giữ được giá trị, và vì sao.
Một bộ phim hay có yếu tố công nghệ khác với một bộ phim công nghệ hay. Hãy lấy ví dụ của Mission: Impossible – The Final Reckoning. Đó là một bộ phim hay và rất giải trí. Có ai lại không muốn xem Tom Cruise ngoài 60 tuổi vẫn tự mình thực hiện những pha mạo hiểm cơ chứ? Nhưng dù xoay quanh AI, bộ phim lại chủ yếu dùng công nghệ như công cụ dẫn dắt cốt truyện. Đúng là có yếu tố công nghệ thật đấy, nhưng không phải phim về công nghệ.
Những tác phẩm thực sự “bất hủ” thường nhìn thẳng vào bản chất của kỷ nguyên số. Chúng sớm nhận ra và dự báo ba đặc điểm then chốt, gồm sự bùng nổ thông tin kéo theo khủng hoảng niềm tin, sự thật và sự giám sát; cuộc chạy đua vì sự tiện lợi và tức thời, nhiều khi bị đánh đổi bằng kết nối con người; và khả năng công nghệ khuếch đại bất bình đẳng và tái định hình bức tranh quyền lực.
