Việt Nam đang đứng trước một cơ hội mà cách đây một thập niên có lẽ còn khó hình dung: một bộ phim, chương trình truyền hình, bài hát hay nội dung số được tạo ra trong nước có thể tiếp cận khán giả ở hàng chục quốc gia mà chẳng cần một mạng lưới phân phối truyền thống. Sự phát triển của các nền tảng streaming đã làm thay đổi căn bản cách nội dung được sản xuất và tiêu thụ, đồng thời mở ra thị trường lớn hơn nhiều cho các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam. Chính phủ cũng đã xác định rõ tham vọng này khi đặt mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và yêu cầu tối thiểu 30% phim sản xuất trong nước được xuất khẩu mỗi năm.
Tuy nhiên, những mục tiêu về quy mô sản xuất hay tỷ lệ xuất khẩu mới chỉ là điểm khởi đầu. Câu hỏi quan trọng hơn là Việt Nam sẽ nhận được bao nhiêu giá trị kinh tế khi nội dung Việt Nam thành công ở nước ngoài. Một bộ phim có thể đạt hàng triệu lượt xem trên một nền tảng quốc tế nhưng phần lớn giá trị thương mại vẫn thuộc về nền tảng đó. Một công ty Việt Nam có thể tạo ra một nhân vật được khán giả quốc tế yêu thích nhưng lại thiếu vốn, dữ liệu và quyền khai thác để phát triển nhân vật ấy thành một thương hiệu lâu dài. Nếu điều đó xảy ra trên diện rộng, Việt Nam có thể xây dựng được một ngành sản xuất nội dung năng động mà vẫn chưa tạo ra được một ngành xuất khẩu văn hóa thực sự.
Đây là bài toán mà nhiều quốc gia châu Á đã gặp phải, với những kết quả rất khác nhau. Nhật Bản sở hữu sức mạnh mềm thuộc hàng lớn nhất thế giới nhờ manga, anime, trò chơi điện tử, ẩm thực và văn hóa đại chúng. Hàn Quốc đi sau nhưng lại xây dựng được một mô hình thương mại hóa văn hóa hiệu quả hơn, đưa K pop, K drama và K beauty trở thành những sản phẩm xuất khẩu có khả năng tạo doanh thu trên phạm vi toàn cầu. Theo Global Soft Power Index 2026 của Brand Finance, Nhật Bản đứng thứ ba thế giới về sức mạnh mềm, trong khi Hàn Quốc đứng thứ 11. Khoảng cách về thứ hạng sức mạnh mềm giữa hai nước lại cho thấy một nghịch lý đáng suy nghĩ: mức độ nổi tiếng của một quốc gia và khả năng chuyển sự nổi tiếng đó thành giá trị kinh tế không phải lúc nào cũng đi cùng nhau.
Tiền nhà nước nên giúp Việt Nam sở hữu IP
Các chính phủ Đông Nam Á đang nhanh chóng nhận ra tiềm năng của ngành công nghiệp sáng tạo. Thái Lan đã thành lập Cơ quan Văn hóa Sáng tạo Thái Lan, hay THACCA, để điều phối các lĩnh vực sáng tạo và văn hóa, đồng thời cam kết chi 125 triệu USD trong năm tài chính 2026 và dự kiến nâng lên 250 triệu USD trong năm tài chính 2027. Indonesia cũng nâng cấp Bộ Kinh tế Sáng tạo và xây dựng một hệ thống định giá tài sản trí tuệ nhằm giúp ngân hàng có cơ sở đánh giá những tài sản vốn rất khó được sử dụng làm tài sản bảo đảm theo cách truyền thống.
