Một luận điểm quen thuộc mà giới lãnh đạo công nghệ thường đưa ra là: AI sẽ cướp đi nhiều việc làm, nhưng cũng sẽ tạo ra vô số việc làm mới. Vấn đề là những nghề mới đó cụ thể là gì? Và quan trọng hơn, chúng có thể tồn tại được về lâu về dài không?
Rất ít người chỉ ra được những công việc nào sẽ thay thế hàng loạt công việc văn phòng có nguy cơ bị tự động hóa trong vài năm tới. Những công việc mới như nhà nghiên cứu AI hay kỹ sư viết prompt vẫn còn rất hiếm. Dữ liệu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới cho thấy, từ nay đến năm 2030, thị trường lao động toàn cầu có thể tạo thêm khoảng 78 triệu việc làm. Tuy nhiên, nhóm tăng trưởng nhanh nhất lại là lao động nông nghiệp, tài xế giao hàng và công nhân xây dựng, những công việc chủ yếu đến từ biến động nhân khẩu học chứ không đến từ cú hích AI.
Trong kịch bản lý tưởng, AI sẽ tạo ra hiệu ứng dây chuyền giống như quá trình tự động hóa trong ngành sản xuất ô tô đầu thế kỷ 20: Khi số lượng xe tăng vọt, các lĩnh vực liên quan như vận tải và bán lẻ cũng bùng nổ, dù nhiều thợ thủ công lành nghề bị thay thế. Nhưng theo Daron Acemoglu, người đoạt giải Nobel Kinh tế năm 2024, các xu hướng AI hiện nay thiên nhiều hơn về việc cắt giảm chi phí. Trong cuốn Power and Progress, ông lập luận rằng nhiều công cụ AI chỉ làm tốt hơn con người một cách rất hạn chế, như chatbot chăm sóc khách hàng, nên mức tăng năng suất là không đáng kể. Và khả năng tạo ra việc làm mới vì thế cũng kém khả quan.
Tuy vậy, vẫn có một ví dụ khá rõ ràng về những “công việc mới” do AI tạo ra. Đó là những người huấn luyện mô hình phần mềm. Hàng loạt startup như Surge AI, được định giá 25 tỉ USD hồi năm ngoái, hay Turing, trị giá 2,2 tỉ USD theo PitchBook, đang góp phần hình thành một thị trường mới. Các công ty này tuyển dụng lao động trí óc để huấn luyện hệ thống AI, chủ yếu theo hình thức hợp đồng. Từ đó, một nền kinh tế gig kiểu văn phòng dần xuất hiện. Trong số đó, Mercor.io, được thành lập năm 2023 tại San Francisco, được định giá 10 tỉ USD và thường xuyên được nhắc đến như một trong những startup AI tăng trưởng nhanh nhất.
