Trong những cuộc trò chuyện bên tách cà phê, chủ đề giá nhà luôn là câu chuyện khiến bạn bè tôi, đặc biệt những ai vừa xây dựng gia đình, phải thở dài nhiều nhất. Nếu bạn may mắn sinh ra trong một gia đình đã có sẵn căn hộ tại Hà Nội hay TP.HCM, đó có thể xem như một lá chắn vô hình giúp bạn đứng ngoài cơn bão giá nhà đang càn quét ngoài kia. Nhưng với số đông còn lại, áp lực an cư đang trở thành gánh nặng chi phối mọi lựa chọn lớn nhỏ trong cuộc đời, khi mái nhà vốn là điều kiện sơ đẳng để con người sống và vươn lên theo tháp nhu cầu của Maslow nay lại trở thành một thứ xa xỉ.
Đồ thị tiêu điểm của chúng ta tuần này trích từ dữ liệu của báo cáo UN Habitat World Cities ra mắt năm 2026 về tỉ lệ giá nhà trên thu nhập trung bình. Theo báo cáo này, chỉ số của Việt Nam đang đứng ở mức 23,5, cao hơn gấp đôi so với mức trung bình của thế giới là 11,2.
Điều này đồng nghĩa với việc giá một căn hộ trung bình đang cao gấp hơn 23 năm thu nhập bình quân của một hộ gia đình, với giả định họ phải dành trọn số tiền kiếm được, không ăn, không mặc và không chi tiêu cho bất kỳ nhu cầu nào khác. Nếu tuân theo nguyên tắc tài chính an toàn là dành tối đa ⅓ thu nhập cho nhà ở, một người lao động Việt Nam bình thường phải mất hơn 70 năm dành dụm mới có thể sở hữu một mái nhà cho riêng mình.
Thực trạng này không chỉ là những con số vô hồn mà đang kéo theo những hệ lụy xã hội. Khi niềm tin vào việc "an cư lạc nghiệp" bị lung lay, một bộ phận không nhỏ giới trẻ đang chọn cách buông xuôi, hình thành nên những hiện tượng như "nằm thẳng" (Tang Ping) ở Trung Quốc, hay "thế hệ 4 không" tại Hàn Quốc - khiến những người trẻ từ bỏ việc hẹn hò, kết hôn, sinh con và cả giấc mơ mua nhà.
