Bốn thập kỷ Trung Quốc xây dựng vị thế thống trị trong thế giới nhỏ bé của các khoáng sản thiết yếu. Điều này đang là thách thức khó nhằn với một số quốc gia muốn vượt qua.
Tác giả: Jacob Lorinc
Minh họa: Mathieu Larone cho Bloomberg Businessweek
Tình trạng độc lập về năng lượng suốt nhiều thập kỷ từng là điều viển vông ở Mỹ, cho đến khi ra đời của một loại công nghệ sản xuất dầu mới vào đầu những năm 2000 làm thay đổi luật chơi. Nhờ công nghệ phá hủy bằng thủy lực và khoan ngang, Mỹ đã vượt qua các cường quốc dầu mỏ như Nga và Saudi Arabia để trở thành nhà sản xuất dầu hàng đầu thế giới, không còn bị các đối tác thương mại thất thường chi phối nữa.
Ngày nay, Nhà Trắng của tổng thống Donald Trump đang theo đuổi giấc mơ tương tự, lần này là với các nguyên tố đất hiếm, những kim loại khó phát âm làm nền tảng cho phần lớn công nghệ hiện đại. Nhưng không giống dầu đá phiến và khí đốt, khả năng Mỹ có thể đổi mới để thoát khỏi tình trạng thiếu hụt có tính nền tảng này trong thời gian ngắn là cực kỳ khó xảy ra.
Là một nhóm gồm 17 nguyên tố kim loại cung cấp năng lượng cho mọi thứ từ điện thoại thông minh và máy tính xách tay đến máy bay chiến đấu và tên lửa, đất hiếm gần như bị Trung Quốc kiểm soát độc quyền. Quốc gia châu Á này khai thác 70% nguồn cung toàn cầu và xử lý gần 90%, mang lại cho nước này đòn bẩy kinh tế đáng kể với Mỹ (và gần như với mọi quốc gia khác nữa).
Trong nhiều thập kỷ, Mỹ đã vui vẻ giao phó chuỗi cung ứng đất hiếm cho Trung Quốc. Xét cho cùng, hoạt động khai thác và tách các kim loại này rất tốn kém và nguy hiểm cho môi trường, và mua vật liệu từ nước ngoài thì rẻ hơn. Nhưng giờ đây, các nhà hoạch định chính sách đang mong muốn thay đổi quyết định đó, đặc biệt khi Bắc Kinh cho thấy họ sẵn sàng sử dụng các kim loại này như một lá bài thương lượng. Đầu năm 2025, Trung Quốc công bố các biện pháp hạn chế mới và rộng khắp với hoạt động xuất khẩu loại vật liệu quan trọng này, khiến Mỹ và các bên mua khác hoảng loạn. Một thỏa thuận đình chiến thương mại đạt được sau khi chủ tịch Tập Cận Bình và Trump ký tại Seoul vào cuối tháng Mười đã tạm thời xoa dịu lo ngại về sự kiểm soát nguồn cung của Trung Quốc, nhưng hai bên vẫn chưa thống nhất các chi tiết cụ thể của thỏa thuận, bao gồm cách thức hoạt động của các giấy phép xuất khẩu được đề xuất.
