Trí tuệ nhân tạo (AI) đang có những bước phát triển với tốc độ chưa từng có. Chỉ trong thời gian ngắn, không chỉ ở những nước tiên tiến mà khắp thế giới, AI đã tham gia vào hầu hết các lĩnh vực của đời sống: Quản lý, phân tích dữ liệu, đề xuất những giải pháp công nghệ và khoa học xã hội, có thể viết văn, làm thơ, sáng tác âm nhạc, vẽ tranh, tham gia vào quá trình giáo dục, các ngành y tế... thậm chí ở nhiều lĩnh vực trí tuệ nhân tạo còn đưa ra quyết định thay cho con người. Trước sự phát triển của “kỷ nguyên AI”, xã hội không chỉ đối diện với một cuộc cách mạng công nghệ sâu rộng chưa từng có trong lịch sử mà còn trước một thách thức thời đại: Vị thế của con người trong kỷ nguyên AI là ở đâu, và văn hóa giữ vai trò gì trong cấu trúc xã hội với một nền văn minh mới?
Việt Nam không nằm ngoài xu hướng phát triển này của thế giới. Trong bối cảnh đó, nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa đã nhấn mạnh việc “đặt con người ở vị trí trung tâm của phát triển, coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội”. Quan điểm này, một lần nữa, khẳng định vai trò của văn hoá vô cùng quan trọng! Bởi một khi “trí thông minh” của máy móc thay thế con người trong nhiều lĩnh vực thì mối quan hệ xã hội càng có nguy cơ đứt gãy, những vấn đề về nhân tính, giá trị sống và bản sắc văn hóa càng
trở nên mong manh và dễ bị tổn thương.
Cũng như mọi thành tựu khoa học kỹ thuật của loài người, công nghệ thông tin không làm con ngườiyếu kém đi nhưng buộc con người phải giỏi hơn, phát triển hơn! AI thay thế con người trong nhiều thao tác kỹ thuật, trong những thuật toán phức tạp và quá trình tổng hợp phân tích dữ liệu lớn (Big Data). Tuy nhiên AI thực hiện một cách máy móc, tuân thủ quy trình do con người lập trình, đặt bài, yêu cầu. Điều cơ bản nhất là trong suốt quá trình này AI không thể thay thế khả năng cảm nhận, phán đoán đạo đức và trách nhiệm xã hội của con người. Như vậy, nếu con người có đủ năng lực văn hóa để làm chủ và sử dụng công nghệ một cách nhân văn, có trách nhiệm xã hội, thì xã hội loài người sẽ không bị vận hành bởi một “thuật toán” lạnh lùng vô nhân tính.
