Khi nói về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong doanh nghiệp, phần lớn các báo cáo hiện nay thường nhấn mạnh vào lợi ích: tăng năng suất, giảm chi phí, cải thiện tương tác khách hàng. Một khảo sát do Deloitte Access Economics và Meta công bố tháng 5.2025 cho thấy 93% doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tại Việt Nam đã triển khai ít nhất một công cụ AI – cao nhất trong sáu thị trường châu Á được khảo sát. Trong đó, 92% doanh nghiệp ghi nhận AI giúp tăng năng suất, và 89% thấy rõ hiệu quả giảm chi phí vận hành.
Tuy nhiên, đằng sau các con số này là một thực tế ít được đề cập: chi phí ẩn trong triển khai AI – thứ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ, hiệu quả và khả năng mở rộng hệ thống trong dài hạn. Các chuyên gia tại sự kiện hội nghị Trí tuệ nhân tạo TP.HCM tổ chức trong tháng 7 đã bàn luận về chủ đề này.
Một trong những chi phí ẩn lớn nhất nằm ở hạ tầng công nghệ. Theo ông Phan Ngọc Ánh, tổng giám đốc công ty công nghệ năng lượng Alena, các phần mềm AI hiện đại có thể chạy trên máy chủ cục bộ của doanh nghiệp, nhưng điều đó đồng nghĩa với việc “phải đầu tư hệ thống server hoạt động 24/7, có phòng máy lạnh và đường truyền mạng tốc độ cao” – những khoản mục không hề nhỏ đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Dù lựa chọn cloud (điện toán đám mây) có thể giảm chi phí ban đầu, doanh nghiệp vẫn phải trả phí hàng tháng và cần năng lực quản trị dữ liệu phù hợp để khai thác hiệu quả.
Một chi phí ẩn khác thường bị đánh giá thấp là tuổi thọ và chi phí duy trì phần cứng, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất và nông nghiệp. Ông Nguyễn Đức Quế, giám đốc kênh đối tác Intel Việt Nam, dẫn chứng: “Nhiều doanh nghiệp chọn sensor (cảm biến thu thập dữ liệu) giá rẻ để tiết kiệm chi phí ban đầu, nhưng sau 6 tháng – 1 năm đã phải thay mới, gây gián đoạn hệ thống.”
