Trước khi hoàn toàn thay đổi cuộc đời mình, Leila Gharani chỉ xem Microsoft Excel là một công cụ như bao phần mềm khác. Khi đó, cô đang tham gia một dự án tối ưu quy trình cho một nhà sản xuất giấy lớn, một công việc mà theo lời cô kể, không khác mấy so với văn phòng Dunder Mifflin trong loạt phim The Office. Nói cách khác, cô phải làm việc với bảng tính gần như cả ngày. “Tôi không nghĩ ai có thể mở Excel lên rồi trầm trồ ‘Trời ơi, tôi mê công cụ này quá!’” cô nói.
Lúc đầu, Gharani chỉ dùng Excel như một chiếc máy tính hoặc sổ ghi chú. Sau đó, cô bắt đầu tạo mô hình tài chính bằng những hàm nâng cao hơn. Trong “ngôn ngữ Excel”, “hàm” là các công thức giúp xử lý hoặc tính toán dựa trên dữ liệu ở ô khác. Công thức cơ bản nhất là SUM, dùng để cộng các giá trị; còn LAMBDA thì phức tạp hơn khi cho phép người dùng viết hàm riêng để không phải lặp đi lặp lại một công thức. Hiện nay, công cụ cô yêu thích nhất là Power Query, thường được dân tài chính sử dụng để xử lý dữ liệu trước khi đưa vào Excel. “Vẫn còn rất nhiều người chưa biết đến nó,” cô nói.
Khoảng 10 năm trước, khi chuyển sang làm tư vấn độc lập, Gharani cố tình không đề cập đến kỹ năng dùng Excel và thay vào đó quảng bá khả năng sử dụng các phần mềm tài chính cao cấp hơn như Hyperion của Oracle. Cô nghĩ rằng kỹ năng chuyên sâu sẽ giúp kiếm được nhiều tiền hơn. Tuy nhiên, cô liên tục nhận được câu hỏi về Excel. Rất thường xuyên. “Khi tôi đến công ty để đào tạo họ về hệ thống Oracle, họ cứ hỏi tôi về Excel,” cô kể. “Các phòng tài chính tôi đào tạo đều dùng Excel. Excel có mặt ở khắp mọi nơi.”
Theo Gharani, với hầu hết mọi người, Excel đúng nghĩa là một công cụ “luôn có sẵn”. Gần như doanh nghiệp nào cũng cài sẵn phần mềm này, nhưng hiếm ai thật sự quan tâm đến nó. Hãy tưởng tượng một văn phòng hiện đại nhưng lạnh lẽo, với đèn huỳnh quang trắng nhợt, cabin màu xám và ghế công thái học. Ngay lập tức, bạn sẽ hình dung ra giao diện quen thuộc của bảng Excel: Những ô vuông liền kề nhau, dãy số chạy dọc bên trái, hàng chữ cái phía trên, và thanh công cụ màu xanh lá đặc trưng.
