Ngày 17.5, anh BQH (nhân vật yêu cầu giấu tên), 37 tuổi, nhân viên một ngân hàng tại TP.HCM, lần đầu tiên không thể đổi ngoại tệ tại Hà Tâm - một tiệm vàng quen thuộc gần chợ Bến Thành. Như thường lệ, chỉ cần xuất trình vé máy bay, anh có thể mua tối đa 3.000 USD tại chính ngân hàng nơi mình làm việc, rồi mang ra Hà Tâm để bán lại. Khoảng chênh lệch tỉ giá đã có lúc mang về cho anh 3 triệu đồng. Nhưng giờ, và có lẽ kể về sau, anh BQH sẽ phải tập từ bỏ “thói quen” kiếm lời nhờ chênh lệch tỉ giá.
Câu chuyện không chỉ dừng ở Hà Tâm. Việc tiệm vàng thu đổi ngoại tệ, dù được cấp phép hay không, đã tồn tại hơn hai thập kỷ nhờ tính “linh hoạt”. Không cần chứng minh hay xuất trình giấy tờ, người dân không chỉ đổi được ngoại tệ, mà còn có thể vay tiền. Các tiệm vàng hoạt động chẳng khác nào một ngân hàng. Các tiệm vàng vô tình trở thành “cánh cổng” giữa thị trường chính thống và phi chính thống. Đối diện với các hành động siết chặt của Chính phủ, liệu đây là dấu chấm hết cho mô hình ngân hàng phi chính thức?
“Khi tồn tại hai thị trường, các tiệm vàng đã trở thành shadow bank (ngân hàng ngầm),” tiến sĩ Nguyễn Tú Anh, giám đốc Nghiên cứu Chính sách VinUni, nguyên phó vụ trưởng vụ Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước, nói với Bloomberg Businessweek Việt Nam. “Điều này đang đi lệch so với chủ trương của Chính phủ, là xóa bỏ vùng xám.”
Từ ngày 9.2.2026, Chính phủ ban hành Nghị định 340/2025/NĐ-CP, đưa ra mức xử phạt nghiêm khắc hơn với hành vi mua bán ngoại tệ không được cấp phép. Với giao dịch trái phép từ 100.000 USD trở lên, cá nhân vi phạm có thể bị phạt 80-100 triệu đồng; nhiều trường hợp còn có thể bị tịch thu toàn bộ tang vật liên quan. Giao dịch tại “chợ đen”, tiệm vàng không có giấy phép hoặc giữa cá nhân với nhau có thể bị xem là vi phạm quản lý ngoại hối.
