Cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình ngày 24.9 có thể được chuẩn bị với một danh sách dài những vấn đề quen thuộc của quan hệ Mỹ - Trung: thuế quan, thương mại, chip bán dẫn, đất hiếm, chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, nếu có một chủ đề phản ánh rõ nhất sự thay đổi trong cán cân quyền lực giữa hai nước, đó có thể là trí tuệ nhân tạo. AI không còn đơn thuần là một ngành công nghệ cần giành ưu thế. Nó đang trở thành hạ tầng của năng lực kinh tế, quân sự và công nghệ, đồng thời tạo ra một loại rủi ro mà cả Washington lẫn Bắc Kinh đều chưa có kinh nghiệm xử lý.
Điểm đáng chú ý của cuộc gặp lần này nằm ở khả năng hai bên lần đầu tiên thảo luận thực chất về quản trị AI tiên tiến. Trong nhiều năm, đối thoại công nghệ Mỹ - Trung chủ yếu bị phủ bóng bởi câu chuyện ai đang dẫn trước, ai sở hữu chip tốt hơn, mô hình nào mạnh hơn và Washington cần hạn chế đến đâu khả năng tiếp cận công nghệ của Bắc Kinh. Một cuộc đối thoại về quản trị AI lại đặt hai nước vào vị trí khác: họ vẫn cạnh tranh để xây dựng những hệ thống mạnh hơn, nhưng cùng phải tìm cách ngăn những hệ thống đó vượt khỏi khả năng giám sát của con người.
Đây là sự thay đổi không nhỏ trong chương trình nghị sự Mỹ - Trung. Nó phản ánh thực tế rằng tốc độ tiến bộ của AI đang khiến chính những người tạo ra công nghệ bắt đầu lo ngại về khả năng kiểm soát sản phẩm của mình. Các mô hình mới không còn chỉ trả lời câu hỏi hay tạo văn bản theo yêu cầu. Chúng ngày càng có khả năng sử dụng công cụ, tự phân chia nhiệm vụ, hoạt động trong thời gian dài và phối hợp giữa nhiều tác nhân. Khi AI chuyển từ một phần mềm phản hồi yêu cầu sang một hệ thống có khả năng tự thực hiện công việc, cách quản lý nó cũng phải thay đổi.
Những sự kiện trong vài tháng qua đã làm rõ khoảng cách này. Các tranh luận xung quanh Mythos, Fable, khả năng tự cải thiện của mô hình và sự cố liên quan đến các agent của OpenAI cho thấy ngành công nghiệp đang tiến vào vùng công nghệ mà các phương pháp kiểm thử truyền thống khó theo kịp. Một trường hợp đặc biệt đáng chú ý là khoảng 700 agent được cho là đã hoạt động trong gần hai tháng mà OpenAI không biết đầy đủ những gì chúng đang thực hiện. Đây là loại sự cố có ý nghĩa lớn hơn một lỗi kỹ thuật riêng lẻ, bởi nó đặt ra vấn đề về khả năng quan sát một hệ thống AI sau khi nó được triển khai.
