Giữa loạt sáng kiến áp thuế của Tổng thống, kế hoạch “Ngày Giải phóng” hồi tháng 4 là một trường hợp khác thường. Thay vì nhắm vào các sản phẩm hoặc quốc gia cụ thể để theo đuổi một mục tiêu chính sách, kế hoạch này lại áp thuế nhập khẩu trên diện rộng, kèm theo những lý do mơ hồ và khắt khe đến mức gây sốc cho thị trường. Nó còn dựa trên một đạo luật về quyền khẩn cấp ít được biết đến, điều có thể sớm khiến kế hoạch này sụp đổ.
Khi công bố mức thuế, Nhà Trắng tuyên bố tình trạng thâm hụt thương mại hàng hóa kéo dài là “một mối đe dọa bất thường và nghiêm trọng”. Chính quyền viện dẫn Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp mức thuế nhập khẩu cơ bản 10%, kèm theo các mức thuế “đối ứng” theo từng quốc gia dựa trên cán cân thương mại.
Lập luận đó rất khó hiểu. Thâm hụt thương mại kéo dài suốt nhiều thập kỷ với hàng chục quốc gia rõ ràng không thể xem là “bất thường” hay “nghiêm trọng”. IEEPA được thiết kế để xử lý các cuộc khủng hoảng ở nước ngoài, bằng cách trừng phạt hoặc đóng băng tài sản, chứ không phải để điều chỉnh chính sách thương mại thông thường. Quốc hội cũng đã quy định rõ cách một Tổng thống được phép dùng quyền áp thuế, gồm Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại và các Mục 122, 301 của Đạo luật Thương mại.
Vậy vì sao Nhà Trắng lại chọn IEEPA thay vì những công cụ có sẵn? Lý do hợp lý nhất có thể là vì, trên lý thuyết, nó cho phép Tổng thống hành động đơn phương. Các đạo luật thuế quan khác thường yêu cầu quy trình hành chính kéo dài và chịu nhiều ràng buộc từ Quốc hội. Ngược lại, IEEPA có thể giúp củng cố tối đa quyền hành pháp của Tổng thống mà hầu như không cần qua nhiều bước thủ tục.
