Trong vài thập niên qua, California nhiều lần áp đặt dấu ấn chính trị của mình lên phần còn lại của nước Mỹ và cả nhiều quốc gia phương Tây. Từ phong trào môi trường, quyền của cộng đồng LGBTQ đến cải cách tư pháp hình sự, bang này thường đi đầu rồi kéo theo các nơi khác. Vì vậy, tôi không quá ngạc nhiên khi cuộc tranh luận mới về bất bình đẳng thu nhập lại bắt đầu từ đây. Tranh luận xoay quanh việc người giàu phải đóng bao nhiêu thuế và họ có trách nhiệm gì trong việc duy trì mạng lưới an sinh.
Mùa Hè năm ngoái, công đoàn nhân viên y tế lớn nhất bang đã tính toán tác động từ chương trình lập pháp quy mô lớn của chính quyền tổng thống Donald Trump mang tên One Big Beautiful Bill Act. Họ kết luận đạo luật này sẽ khiến hệ thống chăm sóc sức khỏe của California thiếu hụt khoảng 150 tỉ USD trong 10 năm tới. Để tránh viễn cảnh bệnh viện nông thôn đóng cửa, y tá mất việc và hàng triệu người dân mất bảo hiểm, công đoàn khởi động sáng kiến trưng cầu dân ý mang tên đạo luật Đánh thuế Tỉ phú năm 2026. Đề xuất này áp thuế một lần 5% lên tổng tài sản của cư dân có giá trị ròng từ 1,1 tỉ USD trở lên và chia đều 1% mỗi năm trong 5 năm. Từ đó, tranh cãi bùng nổ.
Giới công nghệ phản ứng nhanh chóng. Hai nhà đồng sáng lập Google là Larry Page và Sergey Brin bắt đầu rời khỏi bang để tránh bị coi là cư trú thường trú theo định nghĩa có hiệu lực hồi tố từ ngày 1.1. David Sacks, cố vấn Nhà Trắng phụ trách AI và tiền mã hóa, phát biểu tại diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Thụy Sĩ: “Đây không phải là thuế mà là tịch thu tài sản.” Ông cũng đặt câu hỏi vì sao bang cần thêm nguồn thu và dường như không nhắc đến nguy cơ chính quyền liên bang sắp cắt giảm chi tiêu y tế.
Song song với đó, một số lãnh đạo doanh nghiệp địa phương, bao gồm cả những tỉ phú đang rời đi, đã chi tiền cho các siêu ủy ban hành động chính trị để chặn sáng kiến này trước khi nó thu thập đủ khoảng 900.000 chữ ký nhằm xuất hiện trên lá phiếu tháng 11. Thống đốc California Gavin Newsom, người có thể ra tranh cử tổng thống năm 2028, rơi vào thế khó khi phải phản đối một đề xuất được nhiều cử tri ủng hộ dù ông vẫn kêu gọi cải cách thuế theo hướng lũy tiến.
