Tác phẩm quan trọng nhất của Picasso mà bao người muốn chiêm ngưỡng đang ở Iran
Được mua bằng nguồn lợi nhuận dầu mỏ bất ngờ của Iran vào những năm 1970, bức Họa sĩ và người mẫu là kiệt tác để đời trong giai đoạn siêu thực của Picasso.
Tác giả: Felix Salmon
Một bộ sưu tập trị giá nhiều tỉ đô la gồm các kiệt tác thế kỷ 20, bao gồm cả một bức Picasso vô giá, đang nằm ở một trong những thành phố nguy hiểm nhất thế giới, chủ yếu do lệnh cấm vận dầu mỏ OPEC năm 1973. Sự kiện đó đã làm giá dầu tăng gấp bốn lần, làm tê liệt nền kinh tế Mỹ và mang lại lợi nhuận kếch xù cho quốc gia sản xuất dầu hỏa Iran. Gần như chỉ qua một đêm, những người có khả năng mua các tác phẩm nghệ thuật vĩ đại không còn ở New York, mà là ở Trung Đông. Một trong những bức vĩ đại nhất, Họa sĩ và người mẫu của Pablo Picasso, đã thuộc sở hữu của Iran kể từ đấy.
Bức tranh năm 1927 này được cho là bức vẽ trên toan quan trọng nhất thế giới không thể đến thăm hay chiêm ngưỡng. Được sử gia hội họa Jeremy Melius mô tả là “một trong những thành tựu tối cao” trong sự nghiệp của nhà nghệ sĩ, đây là kiệt tác để đời trong giai đoạn siêu thực của Picasso. Nếu không có những đột phá từ bức tranh đó, giới sử gia hội họa tin rằng bậc thầy người Tây Ban Nha đã không bao giờ có thể vẽ tác phẩm Guernica nổi tiếng nhất của ông, chân dung một thành phố dưới cuộc oanh tạc khủng khiếp từ trên không. Trong tiếng vọng lịch sử đầy lo âu, Tehran, nơi hiện lưu giữ bức Họa sĩ và người mẫu, cũng đang chịu chung số phận. “Thật kinh khủng khi nghĩ rằng nó đang bị đe dọa cùng với tất cả cư dân của thành phố đó,” Melius nói.
Bức tranh đến Tehran nhờ công của Farah Pahlavi, vợ của vua Iran. Hoàng hậu Shahbanu, như cách bà được gọi, là người yêu nghệ thuật, muốn định vị đất nước mình là nơi “tiên phong về văn hóa,” như cách một cuốn sách nghệ thuật có thể dùng làm bàn uống cà phê giá 1.200 USD viết về bộ sưu tập của bà. Bà đã xây dựng bảo tàng Nghệ thuật Đương đại Tehran, hay TMoCA, và dành nhiều năm tìm kiếm các tác phẩm để lấp đầy nơi đấy. Hãy coi đó là một cuộc giao dịch dầu mỏ đặc biệt tinh vi: Biến dầu thô thành những bức sơn dầu trên toan.
Guernica ở bảo tàng Reina Sofia tháng 6.2020
William Rubin, người đứng đầu bộ phận hội họa tại bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại (MoMA) từ năm 1973 đến 1988, nói với sử gia nghệ thuật Michael FitzGerald rằng bức Họa sĩ và người mẫu là “tác phẩm đã vuột mất,” vì hoàng hậu Shahbanu có tiền và sức hút để mua được nó từ nhà buôn người Thụy Sĩ Ernst Beyeler vào năm 1977 — thời điểm New York vẫn đang hồi phục sau cuộc khủng hoảng nợ năm 1975 và MoMA thì đang gặp nhiều khó khăn trong công tác gây quỹ.
